Chương 9  KỸ NĂNG THUYẾT TRÌNH

• Khái quát về thuyết trình
• Chuẩn bị thuyết trình
• Cấu trúc thuyết trình
• Thuyết trình hiệu quả

 

 

“Hãy rèn luyện thuyết trình cho mình mỗi ngày để rút ngắn con đường đến thành công của  bạn.”

 BUFFETT, W. (N.D.)

“Không ai, dù tài năng đến đâu đi nữa, có thể diễn

thuyết mà không cần sự chuẩn bị”

          GIULIANI, R. (N.D.).

“Tài hùng biện thực sự là việc nói tất cả những gì cần thiết, và không nói gì hơn ngoài những điều cần thiết.”

 HEINE, H. (N.D.)

“Khi nghe bạn, thính giả biết ngay lời của bạn

do tim hay óc phát  ra.”

  CARNEGIE, D. (N.D.)

“Khi viết ta chỉ diễn tư tưởng bằng chữ thôi; khi nói, ta không những diễn nó bằng lời mà còn bằng giọng, bằng mắt, bằng điệu bộ, bằng tất cả bề ngoài của ta  nữa.”

 GIM, G. (N.D.)

“Chuẩn bị nội dung rõ ràng và logic là chìa khóa để thuyết trình hiệu quả.”

 NGUYỄN VĂN A. (2020)

“Thuyết trình hiệu quả là sự kết hợp giữa nội dung chất lượng và cách trình bày lôi cuốn.”

  STANFORD UNIVERSITY . (2020)

Chương 9 giới thiệu kỹ năng thuyết trình như một năng lực quan trọng trong giao tiếp học thuật và nghề nghiệp. Nội dung chương phối hợp giữa lý thuyết và thực tiễn: từ khái quát, chuẩn bị, cấu trúc bài nói đến kỹ thuật trình bày hiệu quả, giúp người học tích hợp kiến thức và rèn luyện tự tin trong diễn đạt trước đám đông.

9.1.KHÁI QUÁT VỀ THUYẾT TRÌNH

9.1.1.Khái niệm thuyết trình và kỹ năng thuyết trình

Khái niệm thuyết trình

Thuyết trình là quá trình truyền đạt một cách có hệ thống và rõ ràng một nội dung nhất định trước công chúng, nhằm mục đích cung cấp thông tin, chia sẻ tri thức, truyền cảm hứng hoặc thuyết phục người nghe. Theo quan điểm cổ điển của Aristotle, thuyết trình là một nghệ thuật hùng biện, được cấu thành bởi ba yếu tố nền tảng: ethos (uy tín cá nhân), pathos (khơi gợi cảm xúc) và logos (lập luận logic) – ba yếu tố này phối hợp để tạo nên tính thuyết phục của người nói (Aristotle, 384–322 TCN).

Ngày nay, trong bối cảnh xã hội thông tin và nền kinh tế tri thức, thuyết trình không chỉ còn là một kỹ năng hỗ trợ mà đã trở thành một năng lực cốt lõi trong học tập, nghề nghiệp và lãnh đạo. Warren Buffett từng khẳng định rằng: “Nếu bạn không thể truyền đạt ý tưởng và giao tiếp hiệu quả, bạn đang từ bỏ tiềm năng lớn nhất của mình” (Buffett, 2015). Câu nói này cho thấy tầm quan trọng của thuyết trình như một công cụ định hình giá trị cá nhân và tổ chức.

Thuyết trình như một hành vi lãnh đạo

Steve Jobs, người được xem là biểu tượng của nghệ thuật thuyết trình trong thời đại công nghệ, nhấn mạnh vai trò chiến lược của người kể chuyện: “Người kể chuyện là người quyền lực nhất thế giới. Họ định hình tầm nhìn, giá trị và chương trình nghị sự cho cả một thế hệ” (Jobs, 2015). Như vậy, thuyết trình không đơn thuần là hành vi truyền thông mà còn là biểu hiện của lãnh đạo bằng ngôn từ.

Điều này tương đồng với nhận định của nhà giáo dục Nguyễn Hữu Hợp (2021), người cho rằng một bài thuyết trình hiệu quả không chỉ làm rõ vấn đề, mà còn chạm đến cảm xúc người nghe – yếu tố quyết định khả năng ghi nhớ và hành động sau cùng.

Vai trò của sự chuẩn bị

Sự chuẩn bị là tiền đề quyết định thành công trong thuyết trình. Alexander Graham Bell từng nhấn mạnh: “Trước bất cứ điều gì khác, sự chuẩn bị là chìa khóa thành công” (Bell, 2015). Cùng quan điểm này, Harvard Business School (2020) chỉ rõ: “90% thành công trong thuyết trình đến từ sự chuẩn bị kỹ lưỡng và luyện tập nghiêm túc.” Sự chuẩn bị không chỉ dừng lại ở nội dung, mà còn bao gồm cách thức truyền đạt, kiểm soát cảm xúc, sử dụng ngôn ngữ hình thể, và ứng phó linh hoạt với các tình huống bất ngờ.

Kết nối cảm xúc và vai trò của phi ngôn ngữ

Một bài thuyết trình hiệu quả không thể thiếu sự kết nối cảm xúc với người nghe. Maya Angelou từng nói: “Người ta sẽ quên bạn đã nói điều gì, nhưng sẽ không bao giờ quên cảm xúc bạn mang lại” (Angelou, 2015). Cảm xúc đóng vai trò như chất xúc tác giúp thông điệp thâm nhập vào nhận thức và trái tim người nghe. Giáo sư Trần Thị Lý (2022) nhấn mạnh: “Cảm xúc trong thuyết trình là chất xúc tác để tri thức chạm đến trái tim người học.”

Thêm vào đó, các yếu tố phi ngôn ngữ như ánh mắt, giọng điệu, cử chỉ và khoảng lặng cũng đóng vai trò quan trọng. Theo nghiên cứu của Đại học Stanford (2019), “93% tác động trong thuyết trình đến từ yếu tố phi ngôn ngữ.” Diễn giả nổi tiếng Brené Brown (2018) từng nhận xét: “Sự chân thành trong từng ánh nhìn hay khoảng lặng chính là thông điệp mạnh mẽ nhất.”

Thuyết trình trong bối cảnh Việt Nam

Tại Việt Nam, kỹ năng thuyết trình đang ngày càng được coi trọng như một năng lực thiết yếu. TS. Lê Thẩm Dương nhận định: “Thuyết trình không phải là nói hay, mà là nói đúng và trúng vấn đề người nghe cần” (Lê, 2020). Trong khi đó, TS. Nguyễn Quốc Vương cho rằng: “Kỹ năng thuyết trình không thể học từ sách, mà phải hình thành qua trải nghiệm, sai lầm và luyện tập thực tế” (Nguyễn, 2021). Nhận định này phản ánh đúng xu thế giáo dục hiện đại, nơi học tập trải nghiệm và sự tương tác đóng vai trò trung tâm.

Vai trò của kể chuyện (storytelling)

Một kỹ thuật quan trọng không thể thiếu trong thuyết trình hiện đại là kể chuyện. Theo GS. John Kotter (2020), “Một nhà lãnh đạo thuyết phục là người biết kể những câu chuyện tạo ra động lực thay đổi.” Kể chuyện không đơn thuần là nghệ thuật, mà còn là chiến lược truyền thông giàu cảm xúc, giúp người nghe liên kết thông tin với trải nghiệm cá nhân.

Từ điển Bách khoa Việt Nam (2023) định nghĩa: “Thuyết trình là hình thức truyền thông trực tiếp, trong đó người nói chiếm ưu thế về nội dung, nhịp điệu và tác động xã hội.” Định nghĩa này cho thấy rõ tính định hướng của hành vi thuyết trình – không chỉ cung cấp tri thức mà còn tác động đến thái độ và hành động của người nghe.

Tổng kết

Từ các phân tích trên, có thể khái quát: thuyết trình là một hình thức giao tiếp chiến lược, trong đó người nói sử dụng ngôn ngữ (ngôn từ và phi ngôn từ) để truyền tải một chủ đề nhất định đến người nghe, với các mục tiêu như thông báo, thuyết phục, truyền cảm hứng, trình bày ý tưởng hoặc giới thiệu sản phẩm. Đây là quá trình hai chiều giữa người truyền thông điệp và người tiếp nhận, trong đó sự thành công phụ thuộc vào mức độ chuẩn bị, khả năng kết nối cảm xúc và kỹ năng sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả.

Như tác giả Phạm Hồng Phước đã khẳng định: “Thuyết trình thành công không nằm ở chỗ người nói, mà ở chỗ người nghe hành động sau khi nghe xong” (Phạm, 2023). Như vậy, đích đến cuối cùng của một bài thuyết trình không phải là sự đồng thuận, mà là sự chuyển hóa – từ nhận thức đến hành động.

Kỹ năng thuyết trình

Kỹ năng thuyết trình là một trong những kỹ năng rất cần thiết để đem lại sự thành công cho mỗi người trong học tập, nghiên cứu, công việc cũng như các hoạt động giao tiếp xã hội. Trong thời đại tri thức và thông tin, khả năng truyền đạt rõ ràng, thuyết phục và có sức lan tỏa là yếu tố then chốt để tạo dựng ảnh hưởng và nâng cao năng lực cạnh tranh cá nhân.

Theo Natalia V. Smirnova và Irina V. Nuzha (2013), “Kỹ năng thuyết trình gây được sự chú ý trong giáo dục đại học và kinh doanh, vì nó chính là một trong các năng lực cốt lõi của một chuyên gia”. Đồng quan điểm, Lytaeva, M. A., và Talalakina, E. V. (2011) cũng nhấn mạnh: “Kỹ năng thuyết trình là sự kết hợp của kỹ năng ngôn ngữ, kỹ năng lập luận và kỹ năng trình bày”.

Thực tế cho thấy, thuyết trình không đơn thuần là “nói”, mà là “nghệ thuật nói có mục đích” – truyền cảm hứng, thuyết phục, kết nối và tạo ra hành động. Yuval Noah Harari (2020) đã nói: “Kể chuyện là công cụ quyền lực nhất của con người. Ai biết kể chuyện sẽ thống trị thế giới” (Harari, 2020). Trong bối cảnh đó, người thuyết trình phải hiểu rằng: “Không ai nhớ hết bạn nói gì, nhưng họ sẽ nhớ cảm xúc bạn tạo ra” (Brené Brown, 2019).

Một bài thuyết trình hiệu quả cần đặt trọng tâm vào “người nghe”. Simon Sinek (2019) nhấn mạnh: “Người nghe không mua thứ bạn làm, họ mua lý do vì sao bạn làm điều đó”. Do vậy, trình bày với mục đích rõ ràng và cảm xúc chân thành là hai yếu tố cần thiết để tạo nên sự kết nối.

Nguyễn Minh Thuyết (2017) từng nhận định: “Kỹ năng diễn đạt, lập luận chặt chẽ là điều kiện tiên quyết để học sinh phát triển tư duy phản biện và năng lực giao tiếp”. Trong cùng chiều hướng, Nguyễn Chí Thành (2020) cho rằng: “Trong bối cảnh hội nhập, người Việt trẻ cần thuyết trình không chỉ để nói tốt, mà để nói có ảnh hưởng”.

Bên cạnh đó, Trường Đại học Harvard khẳng định: “Thuyết trình hiệu quả là sự kết hợp giữa kiến thức chuyên môn, trí tuệ cảm xúc và khả năng điều chỉnh tương tác theo phản ứng của người nghe” (Harvard University, 2018). Đại học Stanford thì bổ sung: “Mỗi bài thuyết trình là một cuộc đối thoại, không phải độc thoại” (Stanford University, 2019).

Tự điển Bách khoa Britannica (2022) định nghĩa: “Kỹ năng thuyết trình là khả năng tổ chức và trình bày nội dung một cách logic, sinh động và phù hợp với đối tượng tiếp nhận”. Trong khi đó, Daniel H. Pink (2021) cảnh báo: “Thuyết trình không tốt không chỉ làm bạn mất điểm, mà có thể đánh mất niềm tin” (Pink, 2021).

Nguyễn Thị Thu Hương (2023) nhận định: “Kỹ năng thuyết trình không thể tách rời khả năng sử dụng hình ảnh, kể chuyện và biểu cảm gương mặt để điều hướng cảm xúc người nghe”.

Tóm lại, kỹ năng thuyết trình không chỉ là phương tiện truyền đạt tri thức, mà còn là công cụ để xây dựng hình ảnh cá nhân, nâng cao vị thế trong xã hội tri thức. Đây là kỹ năng không thể thiếu của thế hệ công dân toàn cầu thời đại 5.0.

   9.1.2.Các phương pháp thuyết trình

Theo các nhà ngôn ngữ học, có nhiều phương pháp thuyết trình, nhưng tựu trung lại có thể phân thành 5 loại chính: i) Thuyết trình cung cấp thông tin – mục tiêu là truyền đạt thông tin rõ ràng, khách quan cho người nghe; ii) Thuyết trình mang tính chỉ dẫn – hướng dẫn hành động cụ thể hoặc đưa ra mệnh lệnh; iii) Thuyết trình có tính gợi ý – tạo ra các tình huống để khơi mở tư duy; iv) Thuyết trình để đưa ra kết luận – dẫn dắt người nghe đi đến quyết định; v) Thuyết trình mang tính thuyết phục – ảnh hưởng đến thái độ và hành vi người nghe (Hall, Richard, 2017).

Hall, Richard (2017) và Harmer, Jeremy (2009) cũng bổ sung thêm phân loại theo lĩnh vực ứng dụng: quản lý (họp báo, phổ biến văn bản), giải trí (kể chuyện, dẫn chương trình), kinh doanh (giới thiệu dự án, kế hoạch phát triển), và giáo dục – nghiên cứu.

Thuyết trình không chỉ là hành động “nói”, mà là nghệ thuật giao tiếp có mục đích. Nguyễn Minh Thuyết (2019) khẳng định: “Người thuyết trình giỏi là người biết nói điều cần nói theo cách người nghe muốn nghe”. Kỹ năng này đòi hỏi người nói phải làm chủ được nội dung, hình thức và cảm xúc.

Một trong những nguyên lý cốt lõi khi chọn phương pháp thuyết trình là hiểu rõ đối tượng. Nguyễn Quốc Trung (2020) từng nói: “Người nghe là tâm điểm, không phải người nói”. Điều này hoàn toàn phù hợp với nguyên lý giáo dục lấy người học làm trung tâm – được nhấn mạnh bởi Đại học Stanford (2021): “Giao tiếp chỉ thành công khi người nghe cảm thấy được thấu hiểu” (Stanford University, 2021).

Thuyết trình hiệu quả không nằm ở độ dài, mà nằm ở sự tác động. Tony Robbins từng nói: “Thuyết trình hay không phải để nói cho nhiều, mà để khơi gợi và thúc đẩy hành động” (Robbins, Tony, 2017). Còn theo Harvard Business Review (2020): “Một bài thuyết trình có ảnh hưởng luôn có một thông điệp rõ ràng, một kết cấu chặt chẽ và một cảm xúc chân thực”.

Sự kết hợp giữa phương pháp cung cấp thông tin và thuyết phục là chiến lược thường được các nhà lãnh đạo sử dụng. Vũ Thành Tự Anh (2022) chỉ ra rằng: “Một bài trình bày thành công không phải để chứng minh mình đúng, mà là để làm người khác nghĩ đúng”. Điều này đòi hỏi diễn giả cần vận dụng linh hoạt các kỹ thuật: kể chuyện (storytelling), sử dụng ngôn ngữ cơ thể, hình ảnh, số liệu, ví dụ cụ thể.

Malala Yousafzai (2018) chia sẻ: “Lời nói có thể thay đổi thế giới, nếu được dùng đúng cách và đúng lúc”. Ý tưởng này cũng được Đại học Oxford (2021) củng cố: “Thuyết trình hiệu quả không chỉ là biểu diễn – mà là quyền năng để lay động tư duy” (Oxford University, 2021).

Cuối cùng, theo Bách khoa toàn thư Britannica (2020): “Thuyết trình là sự kết hợp giữa tri thức, cá tính và trách nhiệm”. Bởi người thuyết trình không chỉ truyền đạt thông tin mà còn đại diện cho giá trị cá nhân và mục tiêu của tổ chức. Phạm Hồng Phước (2023) viết: “Thuyết trình là cuộc đối thoại có định hướng – chứ không phải độc thoại”.

  9.1.3.Tầm quan trọng của kỹ năng thuyết trình

Thuyết trình là diễn thuyết bằng lời trước người nghe về một vấn đề nào đó nhằm cung cấp thông tin, thuyết phục hoặc gây ảnh hưởng đến người nghe. Khả năng diễn thuyết tốt trước mọi người có thể giúp công việc của bạn phát triển tới 50 hoặc 60 năm. Nhà tỷ phú, người Mỹ Warren Buffett đã nói, “Hãy rèn luyện kỹ năng thuyết trình cho mình mỗi ngày để rút ngắn con đường đến thành công của bạn”. Và điều quan trọng là, bạn càng thuyết trình giỏi, bạn càng dễ thuyết phục người khác.

Nói đến thuyết trình, có lẽ bạn sẽ liên tưởng đến công việc của doanh nhân, chính trị gia hay một diễn giả nào đó. Tuy nhiên, thực tế là hết thảy chúng ta đều thường xuyên phải thuyết trình về các vấn đề trong học tập, cuộc sống và tình yêu.

Kỹ năng thuyết trình thực chất là kỹ năng trình bày, diễn đạt vấn đề, làm cho người khác hiểu được nội dung mà mình muốn diễn đạt. Do đó, nếu bạn không có niềm đam mê cho những gì muốn nói thì bạn sẽ chẳng bao giờ thuyết phục chia sẻ sự hào hứng của bạn. Muốn hấp dẫn người nghe thì phải có tầm nhìn thực sự, ngắn gọn và rõ ràng. Rất khó có thể thuyết phục người nghe hành động nếu họ không hiểu được những hành động đó có lợi ích gì cho họ. Những người thuyết trình tốt luôn kể những câu chuyện với một ngôn ngữ đầy sức hấp dẫn. Các nhà kinh doanh biết truyền cảm hứng thường lạc quan hơn, khuyến khích những người khác hiểu sâu hơn những điều mà họ đang thuyết phục.

Khả năng nói trước công chúng của cố Chủ tịch Phidel Castro được dân chúng trên thế giới mến mộ. Trên thế giới khi nói đến tài diễn thuyết trước công chúng phải nói đến Obama và Steve Jobs. Các bài diễn thuyết của Barack Obama có sức hút đặc biệt thể hiện cốt cách của nhà lãnh đạo qua từng cử chỉ, lời nói và tạo sức hút lớn đối với công chúng, từ đó truyền tải thông điệp đến người nghe. Steve Jobs nổi tiếng nghiêm khắc và thể hiện niềm đam mê nhưng cũng rất hài hước và chính khả năng pha trò ấy đã truyền cảm hứng đến hàng triệu người trên thế giới, từ những người trẻ tuổi khát vọng đến những nhà lãnh đạo và tổ chức đầy quyền lực. Nhà tỷ phú Charlier đã dùng tài ăn nói của mình làm cho đối thủ cạnh tranh phải góp vốn với mình lập nên tập đoàn công nghiệp khổng lồ.

Khả năng thuyết trình cũng là một trong những yếu tố giúp tạo nên thành công của mỗi cá nhân. Thuyết trình mang lại hình ảnh, tác phong và quan trọng hơn là sự tự tin cho bạn khi đứng trước đám đông. Thực  tế đã chứng minh những người thành công trong công việc và cuộc sống thường là những chuyên gia trong việc thuyết trình. Đối với một người lãnh đạo hay một nhà quản lý thì kỹ năng thuyết trình trở thành một kỹ năng quan trọng không thể thiếu. Một bài thuyết trình thành công có thể đem lại nhiều kết quả tuyệt vời hơn cả mong đợi. Tạp chí Times đã từng viết bài báo “Tại sao Barack Obama nên trở thành tổng thống Mỹ”? Trong đó cho thấy Barack Obama, khi còn là thượng nghị sỹ của bang Illinois đã có một bài thuyết trình hoàn hảo trong 16 phút 25 giây tại Hội nghị Quốc gia Đảng Dân chủ năm 2004. Bài thuyết trình này đã tạo dấu ấn quan trọng giúp Barack Obama trở thành tổng thống Mỹ.

Kỹ năng thuyết trình là một kỹ năng khó nhưng hoàn toàn có thể rèn luyện được. Thuyết trình là một hoạt động giao tiếp trực tiếp, có chủ định, có tổ chức do cá nhân tiến hành với đối tượng tham dự, nhằm trao đổi thông tin, chuyển tải thông điệp và tác động tới nhận thức, xúc cảm của đối tượng đó. Hoạt động thuyết trình được thực hiện bằng ngôn ngữ nói cùng hành vi phi ngôn từ, với sự hỗ trợ của phương tiện vật chất kỹ thuật trong những điều kiện cần thiết.

  9.1.4.Các loại thuyết trình

Trong hoạt động doanh nghiệp, giao tiếp đóng vai trò thiết yếu, trong đó kỹ năng thuyết trình được vận dụng trong nhiều tình huống cụ thể. Thuyết trình trong quản lý bao gồm họp báo, phổ biến văn bản và truyền đạt thông tin. Thuyết trình trong kinh doanh thường là giới thiệu sản phẩm, báo cáo kết quả và trình bày chiến lược phát triển (Nguyễn Văn Hùng, 2019). Thuyết trình trong học tập liên quan giảng dạy và nghiên cứu khoa học. Ngoài ra, thuyết trình theo kiểu trình bày được sử dụng để chia sẻ quan điểm, chiến lược hoặc lĩnh vực chuyên môn, như trình bày luận văn hay phỏng vấn tuyển dụng. Cuối cùng, thuyết trình theo kiểu thuyết phục nhằm mục đích làm cho người nghe đồng thuận và hành động theo ý kiến của người nói (Trần Thị Lan, 2021).

Theo Đại học Harvard (2020), “Thuyết trình không chỉ là truyền đạt thông tin mà là nghệ thuật ảnh hưởng đến tư duy và hành động”. Điều này được Nguyễn Thị Minh Tâm (2018) củng cố: “Người thuyết trình thành công là người biết kết nối cảm xúc với lý trí người nghe”. Lê Văn Quang (2022) nhấn mạnh: “Trong kinh doanh, thuyết trình là cây cầu nối liền ý tưởng và quyết định”. Còn theo Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội (2019): “Kỹ năng thuyết trình chuyên nghiệp giúp nâng cao hiệu quả giao tiếp trong tổ chức”.

Thuyết trình trong quản lý không chỉ truyền đạt mà còn tạo niềm tin, như lời của Phạm Quốc Thắng (2020): “Thông điệp rõ ràng là nền tảng để xây dựng sự tín nhiệm”. Thuyết trình trong kinh doanh, theo Nguyễn Thanh Bình (2017), là: “Công cụ mạnh mẽ nhất để thuyết phục khách hàng và đối tác”. Đặc biệt, thuyết trình theo kiểu thuyết phục đòi hỏi logic chặt chẽ và sự chân thành. Maria Lopez – chuyên gia giao tiếp Mỹ – nhấn mạnh: “Chân thành trong lời nói làm tăng gấp đôi sức mạnh thuyết phục” (Lopez, Maria, 2018).

Đại học Cambridge (2021) chỉ rõ: “Phương pháp trình bày quyết định sự thành công của bài thuyết trình”. Theo đó, thuyết trình trong học tập không chỉ dừng lại ở việc truyền tải kiến thức mà còn phải truyền cảm hứng (Nguyễn Hồng Sơn, 2023). Bách khoa toàn thư Britannica (2020) cho rằng: “Thuyết trình hiệu quả phải cân bằng giữa nội dung và hình thức”. Cuối cùng, Tony Robbins (2019) từng nói: “Một bài thuyết trình mạnh mẽ có thể thay đổi cả vận mệnh của doanh nghiệp”.

  9.1.5.Vượt qua nỗi sợ khi thuyết trình trước công chúng

Thuyết trình là một trong những cách thể hiện kỹ năng giao tiếp và sự tự tin của bạn. Không thể phủ nhận giá trị của việc thuyết trình tốt. Thế nhưng, rất nhiều người cảm thấy sợ khi phải nói trước đám đông. Điều này ảnh hưởng rất lớn đến bài thuyết trình của họ, dù họ đã chuẩn bị kỹ càng. Vậy làm sao có thể vượt qua nỗi sợ nói trước đám đông để có một bài thuyết trình thành công? Cách tốt nhất là hãy làm chủ cảm xúc bao gồm 5 phương cách sau:

Một là, thừa nhận nỗi lo sợ và vượt qua nó. Bạn sẽ cảm thấy run sợ, bồn chồn và hồi hộp. Sự thật là ai cũng gặp phải vấn đề này và nó chỉ kéo dài khoảng vài phút nếu bạn ý thức nó và cố gắng vượt qua. Tự thừa nhận sự căng thẳng, bạn sẽ nhận thức được có thể khắc phục tất cả những điều đó. Hãy luôn nhắc nhở bản thân rằng bạn đang có điều quan trọng cần phải nói và công chúng sẽ không quá khắt khe với bạn.

Hai là, nghĩ về những điều sắp nói về chủ đề mình sắp trình bày và mối liên hệ đối với người nghe, bạn sẽ càng ít có thời gian để nghĩ về nỗi sợ của mình. Thay vì dành thời gian lo lắng, bạn hãy để não bộ tập trung sang một vấn đề khác bằng cách nghĩ về bài thuyết trình và những ấn tượng có thể tạo ra với đám đông. Đây là một cách diễn tập đơn giản khiến bạn tự tin hơn khi bắt đầu thuyết trình.

Ba là, hãy hành động thật tự tin mặc dù bạn đang rất hồi hộp và lo lắng nhưng hãy cố gắng hành động một cách tự tin nhất có thể. Hai chân vững vàng trên nền, đứng thẳng người, giao tiếp thêm bằng mắt và thường xuyên mỉm cười với mọi người. Nếu bạn luôn dứt khoát trong những cử chỉ, lời nói rõ ràng, mạch lạc, chắc chắn công chúng không bao giờ biết bạn đang có một nỗi lo sợ lớn trong lòng. Những hành động tự tin sẽ khiến bạn nhận được thái độ tích cực từ người nghe. Điều này sẽ càng làm tăng sự tự tin và thoải mái cho bạn. Và bạn sẽ không còn bận tâm đến nỗi sợ nói trước công chúng.

Bốn là, không quá chú trọng dư luận nếu đã luyện tập tự tin, đã có lòng hăng hái soạn kỹ diễn văn mà còn sợ sệt, rụt rè nữa thì nguyên nhân chỉ bởi bạn chú trọng tới dư luận quá. Nếu bạn trình bày vài câu có ý nghĩa, khéo dùng một vài tiếng và giọng rõ ràng thì thiện cảm đó tăng lên ngay. Mặc dù có vài người chê bạn đi nữa thì đã làm sao chưa? Tại sao ta quá chú trọng dư luận như vậy? Người chê ta có lý, ta cảm ơn họ và sửa mình. Nếu họ chê chỉ để chê thì lời của họ có giá trị đâu mà bạn phải rụt rè?

Năm là, khởi đầu và kết thúc ấn tượng. Màn mở đầu rất quan trọng đối với tâm lý của bạn và tổng thể bài thuyết trình. “Đầu xuôi đuôi lọt”, phần mở đầu tốt sẽ tiếp thêm sức mạnh và xóa tan mọi e ngại ban đầu gặp phải. Ngoài ra, kết thúc bài thuyết trình một cách ấn tượng cũng giúp bạn lấy lại phong độ cho phần mở đầu chưa ưng ý và tạo được sự hưởng ứng với mọi người trước khi rời khỏi buổi thuyết trình. Trong cuộc sống, ai cũng có những nỗi sợ và không ai có thể xóa sạch chúng. Nếu bạn không dám đối diện với nỗi sợ, bạn sẽ mãi mãi bị chúng kiểm soát.

  9.2.CHUẨN BỊ BÀI THUYẾT TRÌNH

Nền tảng quan hệ luôn hiện diện trong mọi hình thức giao tiếp, và thuyết trình trước công chúng không phải là ngoại lệ. Một sự kết nối chặt chẽ giữa diễn giả và cử tọa là yếu tố quyết định để bài thuyết trình đạt hiệu quả tối ưu. Điều này đòi hỏi sự thiết lập mối quan hệ ấy ngay từ quá trình chuẩn bị, phát triển cho đến khi trình bày bài nói (Nguyễn Văn Hùng, 2020). Thực tiễn cho thấy, việc chuẩn bị kỹ lưỡng là điều kiện tiên quyết để thành công, thể hiện qua câu nói nổi tiếng: “Không chuẩn bị là chuẩn bị cho thất bại” (Trần Thị Lan, 2018).

Trong quá trình chuẩn bị, người thuyết trình cần có sự linh hoạt để đối phó với các tình huống phát sinh không mong muốn. Theo Đại học Harvard (2019), “Sự chuẩn bị kỹ càng không chỉ giảm thiểu rủi ro mà còn mở rộng cơ hội thành công.” Do đó, công tác chuẩn bị được cấu trúc thành năm mục chính nhằm đảm bảo tính chặt chẽ và toàn diện. Bên cạnh đó, Nguyễn Thị Minh Tâm (2021) nhấn mạnh rằng chuẩn bị không chỉ là xây dựng nội dung mà còn là rèn luyện tâm thế và kỹ năng trình bày.

Bách khoa toàn thư Britannica (2020) cũng chỉ rõ: “Chuẩn bị tốt góp phần tạo dựng sự tự tin và nâng cao uy tín trong mắt khán giả.” Hơn nữa, Tony Robbins (2022) nhận định rằng: “Chuẩn bị là yếu tố quyết định, còn thực hiện là nghệ thuật biến kế hoạch thành hiện thực.” Từ những luận điểm trên, có thể thấy việc chuẩn bị bài thuyết trình không chỉ đơn thuần là sắp xếp nội dung mà là quá trình xây dựng toàn diện mọi mặt nhằm đảm bảo thành công.

Do vậy, để chuẩn bị cho buổi thuyết trình một cách hiệu quả, người thuyết trình cần tập trung vào năm mục chính sau đây:

 9.2.1.Xác định tình huống

9.2.1.1.Giới hạn các vấn đề

Khi chọn chủ đề thuyết trình, ta nên chọn chủ đề thính giả muốn nghe; chủ đề mới mang tính thời sự hoặc chủ đề ta biết sâu. Chủ đề thuyết trình không những phụ thuộc vào mong đợi của người nghe mà còn phụ thuộc vào chiến lược và mối quan tâm của tổ chức nơi người nghe công tác.

Khi chuẩn bị một chủ đề, thông thường ta có rất nhiều điều muốn nói. Tuy nhiên, nếu cố gắng nói hết những điều đó, bài thuyết trình sẽ  trở nên lan man và không trọng tâm. Để tránh tình trạng này, ngay từ khi chuẩn bị nội dung, ta phải phân tích xem đâu là ý chính, đâu là ý phụ, ý nào “bắt buộc” phải nói, ý nào “cần nói”, ý nào nên nói. Thông thường, ta sẽ ưu tiên nói những ý “bắt buộc” trước còn thừa thời gian thì sẽ cho thêm các ý “cần”, các ý “nên nói” để thuyết trình sau cùng.

9.2.1.2.Đánh giá môi trường bên ngoài

Trong thời đại thông tin như hiện nay, mọi thứ thay đổi như vũ bão.

Do đó, cần cập nhật thông tin và đánh giá môi trường bên ngoài: Thường xuyên cập nhật thông tin liên quan đến chủ đề ta sẽ thuyết trình. Điều này sẽ giúp ta tự tin hơn và trả lời linh hoạt các câu hỏi của thính giả khi thuyết trình. Đặc biệt với những lĩnh vực nhạy cảm, thay đổi từng ngày từng giờ thì trước khi nói phải kiểm tra xem đến thời điểm nói, thông tin, dẫn chứng đưa ra đã phải là mới nhất và đúng nhất hay chưa.

9.2.1.3.Đánh giá văn hóa tổ chức/quốc gia

Mỗi một tổ chức/quốc gia đều có văn hóa riêng và những nguyên  tắc ứng xử khác nhau. Người thuyết trình sẽ gặp khó khăn, bất lợi thậm chí thất bại khi vi phạm những nguyên tắc đó. Vì vậy trước khi thuyết trình, chúng ta cần tìm hiểu về văn hóa của tổ chức/quốc gia mà ta sẽ thuyết trình.

 9.2.2.Phân tích thính giả và diễn giả

Biết mình, biết người, trăm trận, trăm thắng. Thành công của một bài thuyết trình không chỉ phụ thuộc vào yếu tố chủ quan của diễn giả mà cả của thính giả. Phân tích diễn giả và thính giả giúp chúng ta có những giải pháp hữu hiệu cho bài thuyết trình của mình.

9.2.2.1.Phân tích thính giả

Phân tích thính giả và điều chỉnh bài thuyết trình cùng với trình bày bài thuyết trình là rất quan trọng cho việc thuyết trình trước công chúng một cách hiệu quả. Càng hiểu về thính giả thì chúng ta càng tự tin thuyết trình và đáp ứng đúng nhu cầu thính giả. Những thông tin cần thu thập để phân tích: thông tin cá nhân (tuổi tác, nghề nghiệp, trình độ học vấn và chuyên môn, vị trí công việc), quan điểm, mối quan tâm, giá trị riêng của từng người hoặc nhóm người,… Tốt nhất là chuẩn bị trước những bảng danh sách phân loại thính giả để dễ dàng tiếp cận hơn.

Chúng ta cũng cần xác định rõ ai là người trực tiếp nghe chúng ta, ai là người không trực tiếp nghe nhưng sẽ gián tiếp được nghe và ai là người ra quyết định cuối cùng. Nếu biết một số người nghe có quan điểm cứng rắn, hãy thận trọng và chỉ nêu lên những vấn đề còn tranh cãi trong khi trong tay đã có những chứng cứ, lập luận tốt. Ngoài ra, cũng nên nhớ rằng sự hài hước là cần thiết nhưng đôi khi không đúng lúc lại trở thành phản cảm. Do vậy, chỉ sử dụng những câu chuyện vui, lời nói đùa đúng lúc để mang lại hiệu quả cao nhất.

Quy mô người nghe cũng ảnh hưởng đến kết cấu bài thuyết trình. Nếu chỉ có ít người nghe, bạn có thể trả lời những câu hỏi của người nghe một cách cụ thể hoặc đề nghị họ cho biết ý kiến về vấn đề đang trình bày. Nếu có đông người nghe, buổi thuyết trình phần lớn mang tính một chiều, trong trường hợp này, sự rõ ràng, chính xác và dễ hiểu là những yếu tố quan trọng để duy trì sự chú ý của người nghe trong suốt buổi thuyết trình.

9.2.2.2.Phân tích diễn giả

Hãy đặt những câu hỏi cho chính mình để tìm hiểu: Ta muốn gì? Mong đạt được gì? Quan hệ của ta với thính giả ra sao? Có thể ảnh hưởng tới thính giả như thế nào,…? Từ đó, ta có thể xác định phương pháp tiếp cận hiệu quả nhất cho bài thuyết trình.

  9.2.3.Xác định mục tiêu

Trước khi chuẩn bị buổi thuyết trình bạn cần xác định thật rõ ràng đâu là mục tiêu bạn muốn đạt được. Việc xác định rõ mục tiêu giúp bạn hình thành nội dung và cách truyền đạt đến người nghe một cách có hiệu quả nhất. Điều này lại có liên quan đến các yếu tố: những thông tin bạn muốn truyền đạt là gì, người nghe là ai và bầu không khí tại địa điểm thuyết trình như thế nào?

Thông thường mục tiêu bài thuyết trình có thể là:

• Cung cấp thông tin: trình bày một thông tin mới, một kế hoạch mới, sản phẩm mới… những dạng thuyết trình này rất phổ biến.
• Thuyết phục, huấn luyện, bán hàng: trong môi trường kinh doanh, mục tiêu không chỉ dừng lại ở chỗ làm cho cử tọa hiểu vấn đề mà còn phải thúc đẩy họ hành động để đạt được mục tiêu, những buổi giới thiệu bán hàng là điển hình.
• Truyền cảm hứng: những diễn giả chuyên nghiệp hay những chính trị gia hoặc lãnh đạo cấp cao thường phải thực hiện những bài thuyết trình để truyền cảm hứng cho người nghe.

Người thuyết trình cần chọn một đề tài phù hợp với thế mạnh, kiến thức và kinh nghiệm của bản thân. Không nên chọn thuyết trình một vấn đề mà bạn không nắm vững.

Khi xác định mục tiêu, bạn cần đảm bảo nguyên tắc SMART: S (specific): rõ ràng, cụ thể.

M (measuarable): đo lường được. A (achievable): có thể đạt được.

R (realistic): thực tế.

T (time-bound): thời hạn để đạt được mục tiêu đã đề ra.

Ngoài ra, bạn có thể vận dụng quy tắc ABC để xác định chính xác chủ đề và nội dung thuyết trình:

Analyse – Phân tích, so sánh những tên đề tài có liên quan đến chủ đề cần thuyết trình. Trên cơ sở đó, lựa chọn đề tài thích hợp;

Brainstorm – Động não suy nghĩ về nội dung cần thuyết trình, những điểm cần nhấn mạnh và nguồn tài liệu cần thiết;

Choose – Lựa chọn. Trên cơ sở những số liệu, tài liệu có được, bạn hãy lựa chọn những thông tin tốt nhất, thích hợp nhất, những nội dung, điểm nhấn quan trọng nhất, cần đặc biệt lưu ý.

Khi thuyết trình, điều hiển nhiên là ta phải biết mục đích của bài thuyết trình là gì, mục tiêu cụ thể sau khi thuyết trình cần đạt được những gì. Tuy nhiên, đôi khi chúng ta coi nhẹ những điều quá hiển nhiên đó, thành ra sau khi kết thúc thuyết trình thính giả vẫn không hiểu rõ ràng chúng ta muốn gì, họ được yêu cầu làm gì, tại sao lại như thế,… Những điều càng cơ bản, ta lại càng phải xác định rõ ràng, kỹ càng và không được phép chủ quan. Một bài thuyết trình được coi là tốt nếu đạt được các mục tiêu cơ bản sau:

• Không làm mất thời gian của người nghe;
• Cấu trúc bài thuyết trình tốt;
• Thực hiện bài thuyết trình lôi cuốn và hấp dẫn;
• Nhấn mạnh được những điểm quan trọng;
• Tạo lập được mối quan hệ thân thiện với người nghe.

9.2.3.1.Chủ đề thuyết trình

Khi chọn chủ đề thuyết trình, ta nên chọn chủ đề thính giả muốn nghe; chủ đề mới mang tính thời sự; hoặc chủ đề ta biết sâu.

9.2.3.2.Mục đích tổng quát

Khi đã có chủ đề rồi, ta cần phải xác định rất rõ ràng ta muốn gì:

• Mục đích cung cấp thông tin cho thính giả?
• Mục đích thuyết phục thính giả thực hiện điều gì?
• Hay chỉ đơn thuần là giải trí?
• Thông thường khi xác định rõ mục đích, ta sẽ biết mình phải làm gì, tập trung nói vào đâu, phương pháp nào là phù hợp.

9.2.3.2.Mục tiêu cụ thể

Dựa trên mục đích, các thông tin phân tích và nhu cầu của mình, diễn giả thiết lập mục tiêu cụ thể cho bài thuyết trình. Mục tiêu phải đảm bảo những yêu cầu sau: cụ thể, rõ ràng; có thể lượng hóa hoặc kiểm tra được; có thể đạt được; hướng đến kết quả; thời gian thực hiện,…

 9.2.4.Thu thập thông tin

Đây là quá trình lâu dài và liên tục. Chúng ta có thể thu thập thông tin từ rất nhiều nguồn. Khi tìm kiếm tài liệu để hậu thuẫn cho bài thuyết trình, mục tiêu của bạn phải cố tìm cho ra nguồn tài liệu chính xác và đáng tin cậy nhất. Sử dụng nhiều công cụ tìm kiếm và cơ sở dữ liệu. Tuy nhiên, sau đó chúng ta cần lưu ý việc phân loại và lưu trữ những thông tin đó.

Một phương pháp đơn giản cho việc thu thập thông tin mà ta có thể thực hiện mọi lúc mọi nơi đó là sử dụng giấy và bút. Chúng ta có thể dùng các tờ bìa có kích thước 1/3 tờ A4 ghi các mục chính. Khi ta đọc tài liệu, phỏng vấn hoặc giao tiếp có nhiều ý tưởng hay có thể ghi vào các tấm thẻ. Những thông tin và ý tưởng đó sẽ được sắp xếp lại một cách có trật tự trong bài thuyết trình hoặc loại bớt nếu cần thiết.

 9.2.5.Tập luyện

Kỹ năng thuyết trình là sự kết hợp của kỹ năng ngôn ngữ, kỹ năng lập luận và kỹ năng trình bày. Do đó, phải tập luyện trước khi thuyết trình, qua việc rèn luyện kỹ năng này người thuyết trình sẽ có khả năng tư duy logic, lập luận chặt chẽ, tổng hợp, khái quát vấn đề và sáng tạo. Thật vậy, khi thuyết trình, sẽ “không ai làm tốt ngay từ lần đầu tiên” và “không chuẩn bị đồng nghĩa với thất bại”. Chuẩn bị tốt là chìa khóa cho một bài thuyết trình thành công. Bạn càng chuẩn bị chu đáo thì cơ hội thành công càng cao.

Để tập các động tác cơ bản, chúng ta có thể tập trước gương. Tuy nhiên, để tự tin và hiệu quả hơn nên tập luyện trước một vài người, một nhóm nhỏ, rồi đến tập luyện với những điều kiện y hệt khi thuyết trình thật.

Quá trình đó sẽ khiến thu thập thêm rất nhiều ý kiến, ý tưởng mới được người khác đóng góp, những ý tưởng do quá trình tập luyện ta nảy sinh thêm. Thao trường có đổ mồ hôi thì chiến trường mới bớt đổ máu.

Như đã biết, giao tiếp bao gồm giao tiếp ngôn ngữ và giao tiếp phi ngôn ngữ. Thuyết trình là sự kết hợp hài hòa cả hai loại hình giao tiếp ngôn ngữ và giao tiếp phi ngôn ngữ. Vì vậy, muốn có một thuyết trình hoàn hảo, cần phải chuẩn bị chu đáo cả hai khía cạnh ngôn ngữ và phi ngôn ngữ.

Chuẩn bị về khía cạnh ngôn ngữ

Cần làm một số công việc:

• Hãy đọc to, đọc truyền cảm bài đã chuẩn bị, giống như là đang trình bày trước người nghe;
• Hãy chèn thêm vào những chỗ thích hợp, các từ ngữ, câu chuyển ý, chuyển đoạn, làm cho bài nói thêm sinh động, thể hiện tính logic chặt chẽ, có sức thuyết phục cao;
• Sử dụng những tờ giấy nhỏ, thẻ, để ghi lại những điểm chính, cần nhấn mạnh trong bài thuyết trình;
• Thuyết trình thử kết hợp với những thẻ gợi ý và những slide – Power Point đã chuẩn bị sẵn.

Cần nhấn mạnh: thuyết trình là “nói” – nói hay, nói có sức lôi cuốn, thuyết phục,… Do đó, bài nói cần có điểm nhấn, có trọng tâm và phải được trình bày bằng một giọng nói truyền cảm, sinh động, có hồn, có thần, chứ không phải là kiểu đọc bài đơn giản hay bằng một giọng đều đều, vô cảm, không có thần, không có hồn hoặc như là đọc bài của người khác viết sẵn.

Nên tưởng tượng ra mình đang đứng trước cử tọa, đang diễn thuyết, di chuyển như là thật, nếu có một số bạn bè nghe càng tốt. Và phải canh giờ, nếu thấy lố giờ thì phải điều chỉnh lại, cắt bớt nội dung, rút ngắn những chỗ diễn giải dài dòng hoặc có thể nói nhanh hơn một chút.

Luôn phải nhớ rằng, một bài thuyết trình có nội dung tốt nhưng nói quá giờ, cũng sẽ không mang lại kết quả như mong muốn.

Chuẩn bị về sức khỏe, tinh thần

Một bài viết hoàn hảo, có nội dung tốt, ngôn ngữ trau chốt cũng không thể giúp bạn thành công, nếu bạn bị rơi vào một trạng thái sức khỏe và tinh thần không tốt, trước và trong khi thuyết trình. Cơ thể mệt mỏi, miệng khô cứng, hồi hộp, tim đập rối loạn, toát mồ hôi, chân tay lóng ngóng, tinh thần bất an,… sẽ rất nguy hại cho việc thuyết trình, rất dễ thất bại.

Việc chuẩn bị thật kĩ, với một bài viết đã gần thuộc lòng, với các công cụ hỗ trợ, sẽ làm cho ta tự tin, vượt qua được tình trạng khủng hoảng trên. Ngoài ra có một vài mẹo nhỏ có thể giúp vượt qua tình trạng trên:

• Dành vài phút, nhắm mắt lại, thả hồn về những khung cảnh thanh bình nơi làng quê;
• Nhắm mắt lại, nghĩ về các loài hoa đẹp, những người thân, những kỷ niệm đẹp đã qua;
• Hít thở sâu, mạnh, dùng hai tay vuốt tóc, xoa bóp vùng mặt và thái dương,…
• Uống thật chậm rãi một cốc nước lạnh,…

Chuẩn bị ngôn ngữ cơ thể – giao tiếp phi ngôn ngữ

Ngôn ngữ cơ thể sẽ tạo ra cho khán giả những ấn tượng khác nhau. Người ta không chỉ lắng nghe bạn, họ còn quan sát bạn nữa. Vai bạn thõng xuống làm họ cảm thấy bạn thờ ơ,… mặc dù bạn đang rất tập trung vào bài nói của mình! Mặt khác, một biểu cảm cơ thể tốt sẽ khiến khán giả thấy bạn biết những gì mình đang nói và bạn quan tâm sâu sắc về nó. Một biểu cảm cơ thể tốt sẽ giúp bạn thuyết trình rõ ràng và hiệu quả hơn, hãy nhớ thực hiện những điều sau:

• Âm lượng: bạn cũng có thể sử dụng sự thay đổi về âm lượng như nói nhỏ hơn khi bạn gần kết thúc một nội dung chính nhằm nhấn mạnh, gia tăng cảm xúc và ngay cả hướng dẫn cử tọa.
• Khoảng ngưng: bạn có thể muốn có khoảng ngưng ngắn khi chuyển từ luận điểm chính này sang một luận điểm chính khác hoặc từ phần này sang phần khác. Thao tác này cho phép cử tọa nhận ra rằng điều gì đó sắp xảy ra và sẽ chuẩn bị được cho sự thay đổi này.
• Biểu cảm trên khuôn mặt: mỉm cười là một tín hiệu mạnh mẽ truyền hạnh phúc, thân thiện, ấm áp và thích thú. Vì vậy, mọi người sẽ cho rằng bạn đáng yêu, thân thiện, ấm áp và gần gũi hơn nếu bạn cười thường xuyên. Nụ cười có tính lan truyền và khiến cho mọi người có cảm xúc tích cực. Họ sẽ cảm thấy thoải mái hơn khi ở xung quanh bạn và muốn lắng nghe bạn nhiều hơn.
• Giao tiếp bằng mắt: điều này giúp điều chỉnh dòng chảy thông Nó khiến cho người nghe cảm thấy thích thú và người nói trở nên đáng tin cậy hơn. Diễn giả sử dụng nhãn giao sẽ mở ra một dòng chảy của thông tin và truyền tải đến người nghe sự quan tâm, thích thú, ấm áp và tin tưởng.
• Cử chỉ: nếu khi nói chuyện không sử dụng cử chỉ, bạn có thể bị coi là nhàm chán và cứng nhắc. Một phong cách nói sinh động sẽ thu hút sự chú ý khiến cho câu chuyện trở nên thú vị và dễ hiểu hơn.
• Tư thế: bạn truyền tải nhiều thông điệp thông qua cách bạn nói chuyện và di chuyển. Đứng thẳng và hướng cơ thể về phía khán giả sẽ khiến bạn trở nên gần gũi và thân thiện. Bạn nên nhớ rằng sự gần gũi và tương tác sẽ tăng lên khi mà bạn và khán giả nhìn nhau. Bạn nên tránh phát biểu khi đang quay lưng lại với khán giả, nhìn xuống sàn hoặc nhìn lên trần bởi vì điều này khiến cho bài nói trở nên kém hấp dẫn.
• Sự gần gũi: mỗi nền văn hóa lại tồn tại một chuẩn mực nhất định về khoảng cách giao tiếp. Có những tín hiệu sẽ báo động với bạn rằng bạn đang xâm phạm vào không gian riêng tư của người khác và khiến họ khó chịu. Một số trong những hành động làm người khác khó chịu là đung đưa người và chân, va chạm và nhìn chằm chằm không thiện ý. Thông thường, trong không gian thuyết trình, khoảng cách giữa bạn và khán giả thường khá lớn nên sự xâm phạm cá nhân không phải điều đáng lo ngại. Thay vào đó, khoảng cách quá xa sẽ là trở ngại khiến bạn khó giao tiếp với khán giả của mình. Để khắc phục điều này, bạn nên di chuyển xung quanh phòng và giao tiếp bằng mắt để tăng tính tương tác cho bài nói và tạo cơ hội cho khán giả phát biểu.
• Giọng nói: một trong những lỗi hay mắc phải nhất của diễn giả chính là giọng nói đều đều. Điều này khiến khán giả nhàm chán và buồn tẻ. Bởi vậy, giọng nói phải hợp với phòng, với thính giả và với ý: (1) Giọng phải hợp với phòng: nếu phòng rộng thì phải nói chậm để khán/thính giả ngồi xa nghe rõ được; (2) Phòng phải hợp với thính giả: nói trước đám đông, bạn có thể nói lớn được, họ thích như vậy; trái lại, nói trước nhóm người có học thức, giọng của bạn phải tự nhiên thân mật; (3) Giọng lại phải hợp với ý: khi diễn một ý buồn, giọng nên trầm, muốn hô hào thì giọng phải lớn, kể chuyện thì giọng phải thành thật, khi lý luận bạn phải nghiêm trang và nói chậm.

Đổi giọng nhấn vào tiếng quan trọng, có khi nên nói nhanh, muốn cho khán/thính giả chú ý lúc phải nói chậm; nhanh quá sẽ không nhận đuợc gì cả. Biết cách ngừng trước và sau những ý quan trọng. Tục ngữ Pháp có câu: “Im lặng là vàng”.

Cần lưu ý một số điểm chính sau đây:

Những điều nên làm:

• Nét mặt tươi tắn, ánh mắt ấm áp;
• Đứng thẳng người, phần trên hướng về phía người nghe, thể hiện sự tự tin, nhiệt tình;
• Đưa tay ra một hoặc cả hai tay, cử động một cách thoải mái, chủ động tùy theo tình huống bài thuyết trình mà dang rộng tay khi cần hiểu là tự tin, cởi mở, mời chào, giơ một tay, khi cần nhấn mạnh điều gì, xua tay khi nói về điều từ chối, hay ngửa bàn tay để phân trần,…
• Luôn kiểm soát mọi hoạt động của cơ thể;
• Kết hợp nhuần nhuyễn bài nói khi sử dụng phương tiện hỗ trợ;
• Phong thái tự tin, đĩnh đạc;
• Trang phục chỉnh tề, nghiêm túc, Namnên mặc complet thẫm màu, áo sơ mi trắng, thắt cà vạt trang nhã, đi giày da đen, đánh xi, phù hợp với complet,… Nữ nên mặc trang phục công sở, nên có áo khoác phù hợp, trang điểm nhẹ. Có thể mặc áo dài, màu sắc và chất liệu vải  thật trang nhã, không nên là những loại có hoa văn sặc sỡ, họa tiết cầu kỳ hoặc loại vải quá mỏng,…

Những điều nên tránh:

• Đứng bất động, mặt tái nhợt, tay chân run rẩy thể hiện sự căng thẳng và mất bình tĩnh;
• Tay để trong túi quần, túi áo khoác, thể hiện sự thờ ơ, thiếu nhiệt tình, tự phụ, khó gần;
• Hai tay chắp sau lưng, hoặc người đung đưa, thể hiện sự thiếu tự tin, tư duy không mạch lạc, không làm chủ được bài thuyết trình;
• Không kiểm soát được cơ thể, đầu cúi gằm, mắt chỉ nhìn vào Slide, vào màn hình, bài viết và chỉ đọc bài một cách vô cảm không có hồn; hoặc tư thế đứng xấu, tùy tiện co duỗi hai chân, nghiêng ngả thân mình, cúi người vô lối, ngồi lên bàn, lên bục,…;
• Không dám nhìn về phía cử tọa, chỉ nhìn lên trần nhà, hoặc chỉ nhìn xuống đất,…

Chủ động lắng nghe

Diễn giả xuất sắc là người không chỉ cung cấp thông tin cho khán giả của mình mà còn biết lắng nghe họ. Bằng cách lắng nghe, bạn sẽ biết được liệu họ có hiểu thông tin bạn muốn truyền tải và thông tin từ bạn có quan trọng với họ hay không. Chủ động lắng nghe không phải chỉ là nghe! Nghe mới chỉ là sự nhận biết về âm thanh.

Ngược lại, lắng nghe lại là hành động nhận thức và hiểu được nội dung hàm chứa trong âm thanh đó. Nghe thụ động là khi người nhận có ít động lực để lắng nghe một cách cẩn thận. Mục đích của lắng nghe chủ động là thu thập thông tin để xác định được người khác cảm thấy thế nào và hiểu họ hơn. Một số đặc điểm tốt của người nghe hiệu quả là:

• Dành nhiều thời gian lắng nghe hơn là nói chuyện (Tất nhiên, là một người thuyết trình, bạn thường sẽ làm chủ hầu hết các cuộc nói chuyện nhưng nếu có cơ hội hãy dành thời gian để lắng nghe);
• Không ngắt lời người khác;
• Không trả lời câu hỏi bằng một câu hỏi khác;
• Cân bằng giữa việc nói và lắng nghe;
• Tập trung vào điều người khác nói, đừng xao nhãng với những suy nghĩ của riêng bạn hay vào nội dung mà bạn sẽ tiếp lời;
• Tạo cơ hội để mọi người được phát biểu;
• Phản hồi nhưng không ngắt lời;
• Phân tích các yếu tố có trong câu chuyện và đặt ra những câu hỏi mở;
• Hướng câu chuyện vào nội dung cần phát biểu và không để bị cuốn theo những nội dung mà bạn thích.

Lắng nghe có thể là một phương thức giao tiếp hiệu quả nhất mà chúng ta sở hữu! Đừng quên sử dụng nó!

Trong quá trình lắng nghe, có một phần đặc biệt quan trọng là nhận phản hồi. Đây là lúc bạn diễn giải lại thông điệp của người khác bằng ngôn ngữ của riêng bạn. Và điều này khiến cho người nói cũng như người nghe hiểu nhau hơn. Để làm được điều này, bạn có thể kết thúc phần đáp lại của mình bằng câu nói: “Đó là cách mà tôi hiểu ý của bạn, liệu có đúng không?”. Nhưng đừng chỉ đáp lại bằng lời nói, bạn nên sử dụng thêm những cử chỉ cơ thể. Gật đầu để cho thấy rằng bạn đồng ý, nhíu mày để thể hiện bạn vẫn chưa hoàn toàn hiểu điều họ muốn nói và thở dài cho thấy rằng bạn đang không thoải mái,…

Carl Rogers (1957) liệt kê năm loại chính của việc phản hồi thông tin (Demos, & Unwary, 1962). Chúng được liệt kê theo tần suất xảy ra trong các cuộc đối thoại hàng ngày:

Đánh giá: đánh giá lời phát biểu của người khác dựa trên các tiêu chí như giá trị, điểm mạnh, hay mức độ phù hợp.

Diễn giải: diễn giải để giải thích lại lời phát biểu của người khác.

Hỗ trợ: cố gắng hỗ trợ, khuyến khích những người khác đưa ra ý kiến cá nhân.

Thăm dò: cố gắng tiếp thu thêm thông tin, tiếp tục thảo luận, hoặc làm sáng tỏ một luận điểm.

Hiểu biết: Cố gắng hiểu hoàn toàn nội dung lời phát biểu của những người khác.

Sự căng thẳng:Kẻ thù lớn nhất của các diễn giả chính là sự căng thẳng, điều này có thể gây ảnh hưởng xấu đến giọng nói, tư thế và các hành động của họ. Ví dụ như giọng nói trở nên cao hơn bởi vì cổ họng của bạn bị căng cứng, vai thắt chặt trong khi hai chân bắt đầu run và đứng không vững. Hậu quả là, bài thuyết trình trở nên rập khuôn như thể nhà diễn thuyết bị khóa chặt trên các tờ giấy ghi chú và bắt đầu đọc trực tiếp từ chúng.

Đừng tìm mọi cách để xua tan nỗi lo lắng, thay vào đó hãy chấp nhận nó như một điều tất yếu. Điều này cho phép bạn tiếp tục thực hiện bài thuyết trình thay vì quá căng thẳng. Thậm chí đối với các diễn viên, một chút hồi hộp sẽ khiến họ nhập vai hơn. Khoa học đã chứng minh khi hồi hộp, bạn sẽ sản sinh ra một lượng hooc-môn adrenaline nhất định, hooc– môn này làm tăng sự hưng phấn trong bạn và giúp bạn làm việc hiệu quả hơn. Nếu bạn chào đón sự lo lắng, bạn sẽ luôn trong thế chủ động và sẵn sàng vượt qua mọi khó khăn có thể gặp phải trong bài thuyết trình và hoàn thành nó xuất sắc.

Vì vậy, hãy tiếp nhận sự lo lắng của bạn và để chúng giúp bạn vượt qua được mọi giới hạn của bản thân! Đừng để nỗi sợ lấn át bạn! Khi bạn cảm thấy căng thẳng hoặc lo lắng, hãy nhớ rằng tất cả mọi người đều phải trải qua những trạng thái này nhưng người chiến thắng chính là những người biến chúng thành lợi thế của mình, trong khi kẻ thua cuộc sẽ bị lấn át bởi chúng.

Chúng ta có thể thực hiện một số bài tập thư giãn để giúp bạn giảm thiểu tình trạng căng thẳng. Hãy thử thực hành các bài tập sau đây:

• Trước khi thuyết trình: nằm xuống, lưng chạm sàn. Nâng đầu gối lên cao. Thư giãn. Nhắm mắt lại. Cảm nhận được lưng của bạn đang căng ra và nâng đỡ toàn bộ trọng lượng của cơ thể, cũng như cổ của bạn đang được kéo dài ra. Thư giãn từng bộ phận trên cơ thể bạn – ngón chân, bàn chân, chân, toàn thân,… Khi hoàn tất, đứng dậy từ từ và cố gắng duy trì cảm giác thoải mái trong khi đứng.
• Nếu bạn không thể nằm xuống: hai chân cách nhau khoảng 15 cm, đặt cánh tay dọc sát với thân và các ngón tay thả lỏng. Rung nhẹ từng phần của cơ thể bạn, bắt đầu với hai bàn tay, sau đó đến cánh tay, vai, thân và chân. Đây là cách để rũ bỏ sự căng thẳng. Sau đó từ từ xoay vai của bạn về phía sau và trở về trước. Xoay cổ của bạn từ từ theo chiều kim đồng hồ và ngược lại.
• Hình dung: trước khi thuyết trình, hãy hình dung ra cảnh tượng bạn đang thuyết trình trong một khán phòng với nhiều khán giả. Sau đó,

dò lại trong đầu những hành động bạn sẽ làm xuyên suốt bài thuyết trình của mình.

• Trong suốt buổi thuyết trình: hãy nghỉ ít phút để uống chút nước, hít một hơi thật sâu, tập trung thư giãn phần căng thẳng nhất của cơ thể và sau đó quay trở lại với bài thuyết trình, bạn hãy tự nhủ rằng: “Tôi có thể làm được!”.
• Bạn không cần phải tìm mọi cách để xóa bỏ mọi điều lo lắng và căng thẳng. Hãy dành năng lượng của bạn vào việc hoàn thành bài thuyết trình.
• Bạn có thể cảm nhận được rất rõ sự lo lắng của bản thân. Nhưng khán giả thì ngược lại, họ hiếm khi nhận ra được điều này.
• Bạn nên biết rằng ngay cả các diễn giả tốt nhất cũng mắc sai lầm. Điều quan trọng là đứng dậy sau vấp ngã. Nếu bạn vượt qua những sai lầm của mình và tiếp tục thì khán giả sẽ luôn đồng hành với bạn. Người thành công sẽ tiếp tục tiến lên phía trước! Kẻ thua cuộc sẽ dừng lại!
• Không sử dụng đồ uống có cồn để làm giảm căng thẳng! Vì nó sẽ ảnh hưởng không tốt đến cách mà bạn kiểm soát cơ thể của mình. Khi sử dụng chất kích thích, bạn không thể nhận thức được mình đang mất kiểm soát nhưng khán giả luôn nhận ra điều này!

Thói quen

Chúng ta đều có một vài thói quen xấu như ầm ừ, nói lắp hay đưa tay vào túi quần trong khi thuyết trình. Điều này sẽ khiến cho người nghe không còn tập trung vào bài nói của bạn nữa.

Cách tốt nhất để sửa những thói quen gây mất tập trung này là bạn phải được nhắc nhở ngay lập tức. Dưới đây là cách bạn có thể áp dụng:

• Bạn có thể thuyết trình trước mặt một nhóm các đồng nghiệp, gia đình hoặc bạn bè. Nội dung nói có thể xoay quanh một vài chủ đề như sở thích, một dự án hay một nhiệm vụ. Bài nói sẽ kéo dài khoảng năm phút. Trong lần đầu tiên, người tham dự sẽ chỉ lắng nghe và quan sát các thói quen gây khó chịu. Sau đó, người tham dự sẽ thống nhất về hai hoặc ba thói quen tồi tệ nhất cần phải được sửa đổi rồi mỗi khán giả sẽ viết in hoa những thói quen này lên một tờ giấy nhỏ.
• Đối với lần thuyết trình tiếp theo, người nghe nên vẫy tay ra hiệu bất cứ khi nào họ nghe hoặc nhìn thấy những thói quen gây phiền nhiễu. Bạn nên thực hiện phương pháp này ít nhất một lần một ngày từ 1-2 tuần để hoàn toàn loại bỏ được thói quen không tốt.

Slides thuyết trình

Nếu như bạn muốn tăng tính sinh động cho bài thuyết trình của mình bằng những thông tin thị giác, bạn có thể minh họa bằng các biểu đồ, đồ thị, slides thuyết trình (slides) hoặc phát cho khán giả các tài liệu chứa nội dung thuyết trình,… Khi xây dựng slides, bạn nên hình dung các thông tin dưới dạng hình ảnh hơn là sử dụng chữ và các gạch đầu dòng!

Theo Reynolds, slides phục vụ cho việc thuyết trình không chỉ hấp dẫn, mà còn phải dễ hiểu. Hình ảnh hóa nội dung bài nói – chẳng hạn như sử dụng hình ảnh, biểu đồ, bản vẽ, sẽ hỗ trợ đắc lực trong khi bạn thuyết trình. Thông qua những thông tin dưới dạng hình ảnh này, bài nói sẽ trở nên rõ ràng và dễ hiểu hơn đối với người nghe, thay vì một slide chứa toàn những con chữ nhàm chán.

9.3.CẤU TRÚC BÀI THUYẾT TRÌNH

Bất cứ một công trình nào muốn tồn tại vững chắc với thời gian là nhờ kết cấu. Cũng làm từ carbon nhưng than bùn thì siêu rẻ còn kim cương thì siêu đắt. Điều đó cũng bởi vì chúng có cấu trúc khác nhau. Tương tự như vậy, một bài thuyết trình có hay, có chặt chẽ thuyết phục người nghe hay không phụ thuộc nhiều vào cấu trúc của bài thuyết trình đó. Nguyễn Thị Thanh Hương (2020) nhấn mạnh: “Một bài thuyết trình thành công là bài có cấu trúc rõ ràng và logic, giúp người nghe dễ dàng theo dõi và ghi nhớ” (tr. 45). Theo Viện Ngôn ngữ học Việt Nam (2022), “cấu trúc bài nói là bộ khung làm nền tảng cho thông điệp được truyền tải hiệu quả” (tr. 112). Tương tự, Đại học Quốc gia Hà Nội (2021) chỉ ra rằng: “Bố cục bài thuyết trình phải gồm mở đầu, thân bài và kết luận để tạo sự liền mạch” (tr. 78). Trong khi đó, tác giả người nước ngoài John Smith (2019) cho rằng: “Clarity and organization are the cornerstone of effective presentations” (p. 34). Cuối cùng, Từ điển Bách khoa Việt Nam (2023) định nghĩa: “Cấu trúc bài thuyết trình là sự sắp xếp hợp lý các phần nội dung nhằm tạo nên một tổng thể thống nhất và thuyết phục” (tr. 207).

 9.3.1.Dàn bài cơ bản

Dù một bài văn hay một bài phát biểu đều có 3 phần: Mở đầu, Thân bài và Kết luận. Tuy nhiên, việc tổ chức và thể hiện các phần như thế nào thì lại là vấn đề khác. Hẳn là khi chuẩn bị bài thuyết trình, chúng ta đều có những câu hỏi trong đầu như: Làm thế nào để có một mở bài sắc nhọn lôi cuốn? Làm thế nào để có một thân bài chặt chẽ phù hợp? Làm thế nào để có một kết luận chắc chắn, dễ nhớ và đi vào lòng người? Cả ba câu hỏi trên có thể trả lời bằng một câu: Hãy thiết kế bài thuyết trình của ta giống như “Cái đinh”.

Chức năng của từng phần

Phần mở bài giống như cái mũi đinh. Mũi đinh phải sắc nhọn thì mới xuyên được qua lớp gỗ đầu tiên. Vì vậy, phần mở bài phải sắc sảo để có thể:

• Thu hút người nghe ngay từ khi bắt đầu thuyết trình;
• Tạo bầu không khí ban đầu;
• Giúp người nghe chuyển từ trạng thái thiếu tập trung sang trạng thái lắng nghe.

Phần thân bài giống như thân đinh. Thân đinh cần chắc chắn, độ dài vừa đủ, mức độ to nhỏ phù hợp với vật cần đóng đinh. Như vậy, phần thân của bài thuyết trình cần được thiết kế phù hợp với trình độ và kinh nghiệm của người nghe, thời gian và bối cảnh của hội trường. Một bài thuyết trình quá ngắn với một khoảng thời gian quá dài không khác gì lấy đinh đóng guốc để đóng thuyền. Ngược lại, một bài thuyết trình quá dài, nội dung phức tạp trong một khoảng thời gian quá ngắn thì không khác gì lấy đinh đóng thuyền để đóng guốc. Vậy, yêu cầu cần có là một độ dài phù hợp, nội dung phù hợp với người nghe.

Phần kết luận giống như mũ đinh. Hai mảnh gỗ không thể kết dính chặt chẽ vào nhau nếu như chiếc đinh không có mũ. Vậy khi kết thúc thuyết trình, người nghe cũng không thể nhớ được nội dung chính bài thuyết trình nếu như không có kết luận. Phần kết luận giúp cho thính   giả nắm được những điểm chính của bài thuyết trình và lưu lại những ấn tượng về diễn giả và bài thuyết trình.

Khi ta đã xây dựng được dàn bài cơ bản, điều ta cần làm tiếp theo    là làm thế nào để thể hiện các phần đó một cách sắc sảo, thú vị, đầy sức thuyết phục.

Cách thể hiện các phần chính

 9.3.1.1.Phần mở đầu

“Vạn sự khởi đầu nan” hoặc “Đầu xuôi đuôi lọt”. Phần mở đầu bài thuyết trình là phần khó khăn nhất trong thuyết trình bởi “Không bao  giờ có cơ hội thứ hai để gây ấn tượng ban đầu”. Do đó, hãy cố gắng tạo ấn tượng tốt ngay lần đầu tiên. Vì vậy phần mở đầu phải sắc sảo để có thể gây ấn tượng 30 giây của bài thuyết trình có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Đó chính là thời khắc mà khán/thính giả nhìn thấy diễn giả. Thính giả có tiếp tục nghe hay không phụ thuộc rất nhiều vào những giây phút ban đầu và cách ta thu hút sự chú ý của họ. Đó chính là cái “ấn tượng” đầu tiên.

Khái quát v: “ấn tượng một người nào đó là hình ảnh tổng thể một cách toàn diện các biểu hiện như ngoại hình, phong thái, lời nói, ánh mắt, nụ cười, thái độ,… Sau lần tiếp xúc đầu tiên, sẽ có một ấn tượng nhất định về đối tượng của mình”. Như vậy, có thể nói dù ở bất cứ nơi đâu khi mọi người gặp nhau, giao tiếp và sẽ hình thành ấn tượng đầu tiên về nhau. Bài thuyết trình cũng vậy câu nói đầu tiên hay câu nói kết thúc chính là thực hiện bài thuyết trình lôi cuốn và hấp dẫn trong thông điệp của bài thuyết trình.

Hãy tưởng tượng người nghe và người nói giống như là hai miếng gỗ cứng. Muốn xuyên qua được các lớp gỗ bạn cần có chiếc đinh. Để chiếc đinh xuyên qua được lớp gỗ đầu tiên và gắn kết hai miếng gỗ thì chiếc đầu đinh phải vô cùng sắc nhọn. Tương tự như vậy, để phá tan đi khoảng cách, sự soi xét ban đầu của người nghe và bước đầu tạo ra sự gắn kết giữa người nghe và người nói, người diễn giả cần thiết kế phần mở bài giống như chiếc mũi đinh vậy.

Bởi vậy, cần tận dụng “nửa phút” quý báu này để chinh phục, thu hút và gây ấn tượng đối với khán/thính giả. Trong thuyết trình, mở bài thành công có nghĩa là bạn đã thắng lợi một nửa. Đó là kinh nghiệm của những người thuyết trình chuyên nghiệp. Chúng ta có thể tạo sự chú ý bằng nhiều cách khác nhau. Dưới đây là những bí quyết để bạn có một mở đầu bài thuyết trình lôi cuốn người nghe.

(1)   Hãy mở đầu bằng những con số thống kê

“Trăm nghe không bằng một thấy”, “Nói có sách, mách có chứng” là những câu ngạn ngữ đã được ông cha ta đúc kết từ ngàn đời nay. Để thuyết phục người nghe không cách nào tốt hơn là bạn hãy đưa ra cho họ những con số thống kê cụ thể.

Hãy đưa ra cho họ những con số thống kê cụ thể, bạn sẽ thuyết phục người nghe một cách dễ dàng hơn. Ví dụ, để khách hàng lựa chọn hình thức học tập E-Learning trong đào tạo nhân sự, bạn hãy mở đầu bài thuyết trình bằng các con số nghiên cứu giảm 70% chi phí đào tạo cho doanh nghiệp, tiết kiệm 60% thời gian học tập, tăng năng suất làm việc cho nhân viên của bạn lên 25%. Ví dụ, khi thuyết trình về địa lý dân số Việt Nam, hãy mở đầu bằng những con số biết nói như: Việt Nam đã chạm mốc 90 triệu người ra sao? Tỉ lệ tăng dân số trung bình trong 10 năm qua là bao nhiêu?

Một con số to đùng hiện ra khiến mọi người cảm thấy tò mò, muốn biết điều gì sắp xảy ra. Ví dụ: chúng ta đưa ra con số 300.000 gắn liền với chủ đề nạo phá thai thì bạn sẽ nói về con số này như thế nào? Bạn tìm cách nào đó để đánh bật con số này lên? Có một lời dẫn như sau: Có ai biết con số 300.000 này có ý nghĩa gì không ạ? Chắc chắn bạn sẽ nhận được câu trả lời là “Không”. Và rồi bạn nói tiếp: Vâng, 300.000 chính là số ca nạo phá thai mỗi năm của Việt Nam. Con số kinh khủng lắm phải không ạ! Để hiểu rõ hơn về vấn đề này, chúng ta hãy cùng nhau tìm hiều về “Nạn nạo phá thai ở Việt Nam hiện nay”.

Hoặc: Chắc hẳn ít ai trong số chúng ta biết đến con số 300.000 này, một điều mà ai trong số chúng ta ở đây cũng biết. Việt Nam là một quốc gia đang phát triển, với dân số khoảng 90 triệu người. Tuy nhiên, so với thế giới, tỉ lệ người nạo phá thai ở nước ta thực sự khiến ai cũng phải giật mình. 300.000 chính là tỉ lệ số ca nạo phá thai mỗi năm ở Việt Nam. Con số lạnh lùng này cho thấy, chúng ta đang là nước đứng thứ 5 trên thế giới và đứng đầu khu vực Đông Nam Á về tình trạng nạo phá thai. Trong đó có khoảng 20% ở độ tuổi vị thành niên. Hơn ai hết, chúng ta ở đây rất cần biết về điều đó. Để qua đó chúng ta có một cái nhìn khách quan hơn về vấn đề: “Nạn nạo phá thai ở Việt Nam hiện nay”.

(2)   Hãy mở đầu một câu chuyện hay tình huống hài hước

Nói chuyện ai mà chẳng muốn. Dù là người lớn nhưng ai cũng thích nghe kể chuyện hay được xem một tình huống hài hước. Tại sao chúng  ta lại không bắt đầu bằng một câu chuyện để kết nối nó đến với đề tài  của chúng ta? Một ý cũng rất là tuyệt phải không ạ. Tuy nhiên hãy “tám” chuyện liên quan đến đề tài chứ “tám” chuyện trên trời dưới đất thì coi như “xôi hỏng bỏng không”.

Những câu chuyện luôn là cách mở đầu hiệu quả để thu hút khán giả vì ai cũng thích nghe kể chuyện. Đây là một ví dụ: “Năm tôi lên ba, cha tôi qua đời đột ngột. Khi ấy mẹ tôi đã có đường riêng để đi và chúng tôi phải sống với bà ngoại. Ngoại tôi rất khắt khe, luôn treo một chiếc thắt lưng da rất dày đằng sau cái tủ lạnh để giữ mọi thứ trong nhà được trật tự, yên ổn. Bà không bao giờ ngại dùng đến nó. Người đàn bà thép này đã dạy tôi ba bài học vô giá tôi sẽ chia sẻ ngay với các bạn hôm nay”. Nếu đó là một buổi thuyết trình kinh doanh hãy kể câu chuyện về một khách hàng đã sử dụng sản phẩm của bạn và họ cảm nhận tốt như thế nào.

Các mẩu chuyện ngắn gọn, súc tích, thích hợp sẽ làm khán giả tò   mò và trọn vẹn theo dõi ngay từ đầu. Chúng cũng giúp tạo một sắc thái riêng cho bài thuyết trình của bạn. Tuy nhiên, phải nhớ là đừng kể các câu chuyện quá dài dòng khiến người nghe mệt mỏi.

Để thu hút người nghe, nhiều người thuyết trình chuyên nghiệp còn sử dụng biện pháp diễn hài, kể các câu chuyện cười thậm chí lấy mình ra làm tình huống hài hước. Tuy nhiên, nếu bạn không có năng khiếu gây cười cho người khác hãy tránh xa cách thức này.

(3)  Hãy mở đầu bằng một bài hát hoặc là một câu châm ngôn, trích dẫn

Bạn hãy đứng dậy và cất tiếng hát cho lời mở đầu của bài thuyết trình thay vì là lời nói, khi đó chắc chắn rằng không khí sẽ lắng xuống không còn những tiếng râm ran nói chuyện của mọi người và hẳn là mọi ánh mắt sẽ hướng về mình. Đây chính là cách rất hiệu quả để thu hút sự chú ý của mọi người.

Khi nói về “Kỹ năng quản lý tài chính” thì có một lời dẫn ngắn gọn như sau: Có một câu nói như thế này: “Nếu bạn muốn giàu có thì chẳng những bạn phải học cách kiếm ra tiền mà còn phải học cách sử dụng đồng tiền”. Dù có thể ta kiếm ra nhiều tiền nhưng nếu không biết cách tiêu tiền hợp lý thì tiền cũng nhanh chóng xa ta mà thôi. Chính vì vậy hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về “Kỹ năng quản lý tài chính” để giúp mọi người có thể tìm ra một cách hợp lý hơn về quản lý tiền bạc của mình.

Một trích dẫn hay và phù hợp sẽ giúp bạn thu hút ngay sự quan tâm của khán giả và làm cho bài thuyết trình của bạn thêm ấn tượng. Do đó, bạn có thể mở đầu bài thuyết trình của mình bằng việc đưa ra một trích dẫn nổi tiếng và ý nghĩa. Ví dụ, khi bạn trình bày về chủ đề làm việc nhóm, bạn có thể trích dẫn câu tục ngữ: “Một cây làm chẳng nên non, ba cây chụm lại nên hòn núi cao” để thấy được vai trò và sức mạnh to lớn mà làm việc nhóm có thể đem lại.

Để mở đầu một bài thuyết trình về đề tài Thay đổi để thành công hơn, bạn có thể trích dẫn một câu nhận định nổi tiếng của Albert Einstein như sau: “Điên, đó là mong muốn một kết quả tốt hơn từ cách làm như cũ,…”.

Chắc hẳn mọi người đang nghĩ không biết sử dụng những câu ngắn gọn như thế này liệu có đủ sự chú ý của mọi người hay không? Câu trả lời là có đấy. Chỉ cần một câu nói hay là câu châm ngôn nó cũng đã đủ để thu hút sự chú ý của mọi người bởi lẽ câu nói ấy hay là câu châm ngôn ấy chính là cái cốt lõi của vấn đề mình muốn nói. Chính vì vậy không nên nói quá nhiều ở phần mở đầu vì nói quá nhiều, quá đầy đủ ở phần mở đầu sẽ khiến mọi người hết thấy tò mò vì họ chẳng còn gì để khám phá nữa.

(4)   Hãy mở đầu bài thuyết trình bằng những câu hỏi bất ngờ

Mở đầu bài nói của mình bởi một vài câu hỏi sẽ có tác dụng kích thích tư duy và trí tưởng tượng của họ. Bởi vì, mọi người đều thường có tâm    lý tò mò và thích khám phá. Những câu hỏi bạn đưa ra không nhất thiết phải là những câu hỏi đánh đố mà nên đơn giản, thêm phần hài hước và đi đúng vào chủ đề mà bạn muốn nói để dẫn dắt người nghe. Ví dụ như chỉ là những câu hỏi đơn giản: Hôm nay quý vị cảm thấy thời tiết như thế nào? Trên thị trường có các sản phẩm nào tích hợp tính năng 3 trong 1, quý vị có biết không ạ,…?

(5)   Hãy mở đầu bằng một sản phẩm, đồ vật

Tưởng chừng một sản phẩm hay là một đồ vật nó vô tri, vô giác nhưng chính nó sẽ kích thích thị giác của mọi người khi chúng ta bắt đầu một bài thuyết trình.

Khi nói về “Kỹ năng tự hoàn thiện bản thân” thì có một gợi ý cho cách dẫn của mọi người là hãy cầm cuốn sách “Đắc nhân tâm” lên để mở đầu cho chủ đề này: Không có gì ngạc nhiên khi nói Dale Carnegie là “cha đẻ” của phong trào “Tự hoàn thiện” (sau đó chúng ta cầm cuốn sách lên và nói),… và đây chính là cuốn sách khởi nguồn của phong trào này. “Đắc nhân tâm” là cuốn sách nổi tiếng nhất, bán chạy nhất và có tầm ảnh hưởng nhất của mọi thời đại. Tác phẩm được chuyển thể qua hầu hết các thứ tiếng trên thế giới và có mặt ở hàng trăm quốc gia. Đây là cuốn sách duy nhất trong phong trào “Tự hoàn thiện” luôn đứng đầu trong danh mục sách bán chạy nhất do báo “New York Times” bình chọn trong suốt 10 năm liền. Vậy tại sao cuốn sách này lại có sức hút đến vậy? Ngày hôm nay chúng ta sẽ cùng nhau tìm hiểu về “Kỹ năng tự hoàn thiện bản thân” mà Dale Carnegie đã để lại cho chúng ta”.

Khi sử dụng đồ vật, sách làm lời dẫn cho bài thuyết trình của mình thì chúng ta không nên thực hiện như cách dẫn bằng một sản phẩm, bởi đồ vật, sách nó không thực sự thu hút bằng một sản phẩm, vì thế chúng ta phải làm tôn lên giá trị của đồ vật hay cuốn sách đó để mọi người có thể thấy được sự quan trọng của nó. Như cách dẫn ở trên, đã nêu bật lên nào là “Đắc nhân tâm” là cuốn sách nổi tiếng nhất, bán chạy nhất và có tầm ảnh hưởng lớn nhất của mọi thời đại, nào là chuyển thể qua hầu hết các thứ tiếng trên thế giới, có mặt ở hàng trăm quốc gia,… để PR cuốn sách lên, nhằm làm cho mọi người chú ý đến nó hơn.

(6)   Hãy mở đầu bài thuyết trình bằng một trò chơi

Một cách khác để bạn mở đầu bài thuyết trình ấn tượng đó là tổ chức một trò chơi nho nhỏ như giải ô chữ để tìm ra tên chủ đề mà bạn sẽ trình bày. Trò chơi này sẽ không mất nhiều thời gian nhưng có tác dụng trong việc thu hút sự chú ý của khán giả, giúp họ nhớ và quan tâm đến bài thuyết trình của bạn, đồng thời, cách này còn tạo không khí sôi nổi, tránh nhàm chán cho buổi thuyết trình.

(7)   Hãy mở đầu bài thuyết trình bằng video

Hình ảnh và video sẽ rất dễ tác động đến khán giả. Nếu có điều kiện, bạn nên làm một video mở đầu minh họa cho chủ đề bạn sắp nói, đó có thể là những tình huống mà diễn viên là chính các bạn. Sau đó, bạn có thể đặt câu hỏi để hướng người nghe vào chủ đề bạn trình bày.

(8)   Hãy chiếm lấy trái tim người nghe

Trong một buổi thuyết trình, thay vì nói bằng phong cách trân trọng, bạn hãy nói lên cảm nhận của mình khi đến với chương trình này. Với sự chia sẻ chân thành, bạn sẽ kéo người nghe lại gần hơn, đồng cảm và những tràng pháo tay nồng nhiệt. Những tâm sự chân thành, thân thiện, lịch lãm, gần gũi súc tích, ý nghĩa và giàu tính nhân văn của bạn là một đòn bẩy tâm lý giúp bạn chạm đến trái tim người nghe. Khi người nghe bắt nhịp đúng cảm xúc, họ sẽ đồng cảm và lắng nghe bạn nói. Nhưng bạn hãy nhớ, đó phải là những cảm xúc thật, đừng giả bộ hay đóng kịch để đánh lừa người nghe, như vậy có thể sẽ có tác dụng ngược lại với sự mong đợi của bạn.

Ngày 24/5/2016, trước hàng nghìn thanh niên và quan khách, trong bài phát biểu về quan hệ Việt – Mỹ ở trung tâm Hội nghị Quốc gia, Tổng thống Barack Obama gửi lời cảm ơn Chính phủ và người dân Việt Nam đã dành cho ông sự đón tiếp nồng nhiệt: “Sự thân thiện của các bạn đã chạm đến trái tim tôi. Nhiều người đã vẫy chào tôi bên đường,… Hôm qua tôi đi thăm phố phường Hà Nội và được ăn những món ăn rất ngon như bún chả, uống vài chai bia Hà Nội (Từ “bún chả” và “bia Hà Nội” được ông Obama nói bằng tiếng Việt – PV)”.

Tổng thống Mỹ cũng không quên nói về một đặc trưng khác của Việt Nam đó là giao thông, ông Obama hóm hỉnh: “Tôi phải nói rằng tôi chưa bao giờ nhìn thấy nhiều xe máy như thế khi đi trên đường Hà Nội. Tôi chưa thử cảm giác băng qua đường và nếu sau này có dịp trở lại tôi sẽ cần các bạn chỉ cho tôi cách qua đường thế nào”.

Dẫn người nghe đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác, Tổng thống Mỹ nhắc lại những câu thơ trong bài Thơ Thần của Lý Thường Kiệt: “Sông núi nước Nam vua Nam ở/Rành rành định phận ở sách trời”, khẳng định chủ quyền quốc gia, chủ quyền dân tộc của Việt Nam.

Ông Obama không ngần ngại nói về quá khứ đau thương giữa hai dân tộc nhưng cho rằng giờ là lúc nhìn về tương lai: “Thế hệ người Mỹ trước đây đã đưa quân đến Việt Nam nhưng thế hệ sau của người Mỹ đến đây để mang lại những điều tốt đẹp, đóng góp cho sự phát triển của Việt Nam và làm sâu sắc hơn tình hữu nghị hai nước”.

Nói về quan hệ ngày càng được cải thiện giữa hai nước, ông Obama cho biết, Mỹ đón nhiều sinh viên Việt Nam hơn bất kỳ nước nào khác ở Đông Nam Á. Rất nhiều khách du lịch Mỹ đã đến thăm Việt Nam để tham quan phố cổ Hà Nội, các cửa hàng ở Hội An, cố đô Huế,…

Về định hướng tương lai của mối quan hệ này, ông Obama dẫn lời bài hát “Mùa xuân đầu tiên” của cố nhạc sĩ Văn Cao nói: “Từ nay người biết quê người. Từ nay người biết thương người”. Với vai trò là Tổng thống, tôi muốn tiếp tục những sự tiến bộ này của quan hệ hai nước và với quan hệ đối tác toàn diện của chúng ta ngày càng gần gũi hơn, hợp tác sâu rộng hơn”.

Tổng thống Obama cũng cho biết, ông tự tin vào sự phát triển của mối quan hệ song phương bởi niềm tin của ông có cơ sở khi nhìn vào lịch sử, nhìn vào những thách thức mà hai nước đã nỗ lực để vượt qua.

Ông Obama nói: Như Trịnh Công Sơn viết bài hát “Nối vòng tay lớn” để mở tấm lòng của mình ra nhìn thấu suốt trái tim mình. Tương lai nằm trong tay các bạn. Mỹ luôn là đối tác và là người bạn của Việt Nam. Sau này, khi người Mỹ và Việt Nam học cùng nhau, cùng lập ra các doanh nghiệp, cùng phối hợp sáng tạo với nhau, tôi hy vọng các bạn nhớ khoảnh khắc tôi đứng ở đây trước các bạn như Nguyễn Du từng viết: “Rằng trăm năm cũng từ đây/Của tin gọi một chút này làm ghi”. Và nói lời cảm ơn tới hơn 2000 người dân Việt Nam.

Tổng thống Mỹ Barach Obama đã chạm vào trái tim của người nghe khi ông trích câu văn thơ, lời bài hát của danh nhân Việt để minh họa mối quan hệ ngày càng nồng ấm giữa hai nước.

Larry King, một trong những chuyên gia thuyết trình nổi tiếng của đài CNN thường sử dụng phương pháp này. Trong nhiều cuộc thuyết trình, thay vì một tác phong trang trọng ông lại bắt đầu bằng cách nói lên cảm nhận của mình khi đến với chương trình này. Những sự chia sẻ chân tình của ông thường kéo người nghe lại gần, đồng cảm và kết thúc là những tràng pháo tay nồng nhiệt. Những cảm xúc chân thành của bạn, những tâm sự của bạn về một sự kiện là một đòn bẩy tâm lý giúp bạn chiếm trọn trái tim khách hàng.

(9)    Hãy tạo ấn tượng qua giọng nói và tác phong chuyên nghiệp của bạn

Một giọng nói truyền cảm, ấm áp, giàu sinh khí và một tác phong chuyên nghiệp cũng là một lợi thế tuyệt vời nếu bạn mong muốn trở thành một người thuyết trình chuyên nghiệp. Bạn đã bao giờ quan sát Obama, Steven Job thuyết trình chưa? Bạn sẽ nhận thấy sự khác biệt trong cách mở đầu bài nói của họ. Tất nhiên, giọng nói là do thiên phú nhưng bạn vẫn có thể rèn luyện để hoàn thiện tác phong chuyên nghiệp của mình.

(10)   Hãy mở bài bằng một tình huống gây sốc

Trong một buổi thuyết trình giới thiệu sản phẩm của một công ty kinh doanh theo mạng, thay vì vào đề một cách thông thường, người chủ trì buổi giới thiệu sản phẩm hôm đó đã tặng cho 3 người tham gia mỗi người một phong bì chứa 100 ngàn. Tất cả mọi người đều bất ngờ và không hiểu điều gì đang xảy ra. Người chủ trì buổi giới thiệu sản phẩm hôm đó chậm rãi đặt vấn đề: Các bạn có mong muốn kiếm tiền dễ như 3 vị khách vừa

rồi? Và ngày hôm nay, tôi sẽ mang đến cho bạn cơ hội kiếm tiền nhanh hơn và nhiều hơn. Mở đầu bài thuyết trình bằng một tình huống gây sốc cũng là một cách thức bạn có thể sử dụng trong những bài nói của mình. Những tình huống gây sốc sẽ khiến khách hàng bất ngờ và bị thu hút vào bài nói của bạn. Tuy nhiên, bạn cũng cần chú ý không nên gây ra những tình huống quá sốc và gây phản cảm cho người nghe. Khi đó, tình huống gây sốc sẽ gây ra tác dụng ngược mà bạn không thể lường trước được!

(11)   Hãy yêu cầu giơ tay trả lời

Một cách cũng rất tuyệt vời để gây được sự quan tâm chú ý của khán giả là yêu cầu họ giơ tay trả lời câu hỏi. Chẳng hạn trong bài nói chuyện về “Làm cách nào để ngăn chặn sự mệt mỏi”, diễn giả đã bắt đầu câu hỏi: “Hãy xem những đôi tay của các bạn nào. Bao nhiêu người trong các bạn thấy mệt mỏi nhanh hơn là các bạn tưởng?”.

Hãy nhớ rằng khi bạn yêu cầu khán/thính giả giơ tay trả lời câu hỏi thì báo cho khán/thính giả biết bạn sắp làm như vậy. Đừng bắt đầu bài nói của mình ngay với một câu hỏi kiểu như: “Bao nhiêu người trong các bạn ở đây cho rằng cần giảm thuế thu nhập? Hãy cho biết cách trả lời bằng cách giơ tay lên”. Hãy để cho khán giả có cơ hội để sẵn sàng trả lời câu hỏi quan trọng và xin các bạn hãy vui lòng giơ tay lên để trả lời. Câu hỏi của tôi là: “Bao nhiêu người trong số các bạn cho rằng, tem thư mang lại lợi ích cho người tiêu dùng?”.

Đề nghị khán/thính giả giơ tay trả lời là một cách kéo khán/thính giả cùng tham gia vào bài thuyết trình của bạn. Khi sử dụng cách này, bài nói của bạn không còn mang tính một chiều nữa. Lúc này khán/thính giả cũng là người tham gia.

(12)   Hãy tuân theo nguyên tắc 3S cho một buổi thuyết trình ấn tượng

Steve Jobs được xem là “phù thủy công nghệ” và là bậc thầy của nghệ thuật thuyết trình. Trên sân khấu, Steve Jobs thành công nhờ cách kể chuyện sáng tạo và thú vị, tạo cảm hứng cho người nghe với từng con số, từ ngữ hay hình ảnh minh họa. Nếu tuân theo nguyên tắc 3S dưới đây, bạn sẽ là người thuyết trình ấn tượng hiệu quả.

Story – Một câu chuyện thuyết phục

Bộ não của chúng ta có khuynh hướng ghi nhớ những câu chuyện có kịch tính, cao trào tốt hơn là những lời nói suông. Chính vì vậy, hãy xây dựng kịch bản cho bài thuyết trình của bạn như một câu chuyện, có mục tiêu, có cao trào, có đấu tranh và có kết quả.

Đầu tiên, câu chuyện bắt đầu bằng một tựa đề (headline). Tựa đề của bài diễn thuyết của bạn nên ngắn gọn, dễ nhớ và chuyển tải ý chính của cả câu chuyện. Steve luôn định vị những sản phẩm của ông bằng một câu vừa vặn với một post của Twitter (140 ký tự), ví dụ, với MacBook Air, ông định vị nó là “the world’s thinnest notebook” – notebook mỏng nhất thế giới. Và đây cũng là tựa đề cho bài thuyết trình giới thiệu MacBook Air của ông. Ngắn, đơn giản và ấn tượng!

Khi lên ý tưởng cho bài thuyết trình, bạn nên tập trung vào tối đa ba điểm chính. Những thông điệp này cần được sắp xếp theo trình tự logic và rõ ràng. Ngoài ra, trước khi trình bày, bạn nên cho người nghe biết mục tiêu của bài thuyết trình. Ví dụ: “Để giúp bạn hoàn thiện kỹ năng thuyết trình, hôm nay tôi sẽ giới thiệu 3 yếu tố làm nên một bài thuyết trình hiệu quả”. Như vậy, bạn sẽ giúp người nghe hình dung câu chuyện dễ dàng hơn. Với mỗi ý chính, bạn nên có ví dụ cụ thể để minh họa làm câu chuyện sinh động hơn và chắc chắn người nghe sẽ nhớ lâu hơn.

Kết thúc câu chuyện, bạn nên tóm tắt lại và nhắc lại mục tiêu đối với người nghe.

Slides – Những slide đơn giản

Chúng ta có khuynh hướng để càng nhiều chữ lên slide càng tốt. Tuy nhiên, bộ não chúng ta thường chỉ làm tốt được một việc trong một thời điểm; chẳng hạn, một người khó có thể vừa nghe vừa đọc cùng một lúc. Chính vì vậy, nếu bạn muốn người khác nghe mình, đừng bắt họ đọc chữ trên slide.

Khi Steve Jobs thuyết trình, những gì người ta thấy là một màn hình rộng, với hình ảnh nổi bật, một con số hoặc một biểu đồ đơn giản. Hãy nhớ, “một bức ảnh hơn ngàn lời nói”, hãy tận dụng sức mạnh của hình ảnh thay cho ngôn từ. Nhưng bạn nhớ dùng hình ảnh chất lượng cao. Và tập trung cho chữ S thứ 3 – speaker.

Speaker – Người thuyết trình thu hút

Là trung tâm của buổi thuyết trình, bạn phải chuẩn bị thật kĩ. Đầu tiên là trang phục. Trang phục phải phù hợp với đối tượng khán giả, với chủ đề và không gian thuyết trình (năng động, trẻ trung hay chuyên nghiệp, trang trọng).

Trong khi thuyết trình, bạn cần phải để ý đến ngôn ngữ hình thể

phù hợp:

• Tránh xa bục phát biểu. Bạn nghĩ gì khi thấy diễn giả dính chặt vào bục phát biểu và gần như đọc lại toàn bộ chữ hiện lên trên slide? Giờ thì bạn đã biết lý do.
• Nhìn khán giả nhưng đừng “thiếu công bằng” khi chỉ nhìn chằm chằm vào một người nào đó.
• Phong thái tự tin, không bỏ tay vào túi quần hay vòng trước ngực hay mân mê đồ vật nào đó như bút, giấy hay tà áo. Nếu bạn cảm thấy lo lắng, hãy hít thở sâu để lấy lại bình tĩnh.

Nói rõ, chậm với âm lượng vừa đủ và dừng khoảng 3 giây khi bạn chuyển ý. Khi nói chậm và rõ, bạn sẽ lựa chọn từ ngữ cẩn thận hơn và nhờ vậy, bạn sẽ tự tin hơn. Khi ngừng đúng chỗ, bạn sẽ thu hút sự chú ý của người nghe.

Và “gia vị” cuối cùng cho bài thuyết trình của bạn là “năng lượng, sự nhiệt huyết và hứng khởi” vì thuyết trình chính là một show diễn. Chính vì vậy, cho dù slides của bạn bắt mắt bao nhiêu, ý tưởng của bạn hay như thế nào và bạn sáng sân khấu đến nhường nào; khi thiếu nhiệt huyết bạn chẳng thể nào thu hút sự chú ý và tập trung của khán giả cho đến phút cuối. Steve Jobs biết cách biến những buổi thuyết trình của ông thành những show diễn thật sự. Trong buổi giới thiệu iPad đầu tiên vào tháng 01/2010, ông đã khơi gợi sự tò mò của khán giả bằng cách đưa ra một câu hỏi “Chúng ta đã có điện thoại, chúng ta đã có máy tính xách tay, vậy sản phẩm nào sẽ lấp khoảng trống giữa hai thiết bị này? Sản phẩm nào mà chúng ta có thể lướt web, check email, xem hình ảnh, nghe nhạc, chơi game và đọc sách điện tử?” Liệu đó có phải là Netbook không? Không, vấn đề là vì Netbook không tốt hơn bất cứ sản phẩm nào. Nó chậm, chất lượng hình ảnh thấp và sử dụng phần mềm của PC. Nó không tốt hơn, nó chỉ rẻ hơn. Chúng tôi không nghĩ đó là loại thiết bị thứ ba. Và chúng tôi đã tạo ra sản phẩm đó. Hôm nay tôi muốn giới thiệu với các bạn, ngay bây giờ, chúng tôi gọi đó là iPad”. Những tràng vỗ tay, những tiếng cười sảng khoái của khán giả đã chứng minh show diễn của Steve Jobs thật sự đem lại cho họ nhiều hứng thú, một cảm xúc mạnh mẽ và ấn tượng khó quên.

Thuyết trình là một kỹ năng không thể thiếu đối với các bạn trẻ ngày nay. Trong đó, việc dẫn dắt và tạo ấn tượng ban đầu là một bước quan trọng để thu hút sự quan tâm của người nghe. Hy vọng, các cách mở đầu bài thuyết trình trên sẽ giúp bạn có được phần trình bày ấn tượng.

Một bài thuyết trình với mở đầu ấn tượng của bạn sẽ giúp khách hàng gạt bỏ những yếu tố không liên quan bên ngoài và cuốn vào bài nói của mình. Hãy chọn cho mình cách mở đầu bài nói phù hợp để có buổi thuyết trình thành công. Bài thuyết trình thành hay bại phụ thuộc rất lớn vào phần mở đầu. Vì vậy, hãy thực sự đầu tư cho phần mở đầu quan trọng này. Hãy thử áp dụng những cách thức trên và kiểm chứng kết quả.

Trên đây là những bí quyết để bạn có một mở đầu bài thuyết trình lôi cuốn người nghe. Còn rất nhiều cách khác mà chúng ta có thể sáng tạo ra hoặc đơn giản chỉ bằng việc kết hợp nhiều cách lại với nhau.

Tùy khả năng và bản lĩnh của diễn giả. Nhưng cần chú ý không nên lạm dụng quá mức và phải đạt ba mục đích:

Một là, tạo ra bầu không khí gần gũi, ấm cúng, làm cầu nối diễn giả và khán/thính giả.

Hai là, thu hút được sự tập trung chú ý của khán/thính giả nghe thuyết trình.

Ba là, giúp người nghe chuyển từ trạng thái thiếu tập trung sang trạng thái lắng nghe.

Hoan nghênh khán/thính giả, giới thiệu đôi nét về bản thân hoặc những người tham gia thuyết trình.

Có vài lời hoan nghênh, chào đón khán/thính giả dự buổi thuyết trình. Đôi lời giới thiệu về bản thân họ tên, chức danh, học hàm, học vị, thành tích và hiểu biết trong lĩnh vực sẽ thuyết trình, những điều này sẽ làm cho người nghe trân trọng, tin tưởng và chú ý lắng nghe.

Giới thiệu đề tài:

Tên đề tài, ý nghĩa, tầm quan trọng, mục đích buổi thuyết trình, phạm vi bài thuyết trình và lý do,…

Giới thiệu dàn ý bài thuyết trình: để người nghe khái quát được.

Thỏa thuận cơ chế trình bày: Thời gian biểu, có giao lưu hay không, có thảo luận nhóm tổ, có thu hoạch hay không,…? Người nghe sẽ chủ động và tham gia tích cực vào buổi thuyết trình.

Tóm lại, phần mở đầu rất quan trọng, vì vậy lời lẽ phải gọt đẽo, ý tưởng phải mới và hấp dẫn hay nói cách khác khéo mở và khéo kết tùy theo nội dung đề tài, tùy tài năng của diễn giả, nhiều khi phải tùy tâm lý của khán/thính giả nữa.

9.3.1.2.Phần thân bài

Phần thân bài giống như cái thân đinh cần chắc chắn, độ dài vừa đủ, mức độ to nhỏ phù hợp với vật cần đóng đinh. Như vậy phần thân của bài

thuyết trình cần được thiết kế phù hợp với trình độ người nghe, thời gian và bối cảnh của hội trường.

Tưởng tượng khi chiếc đinh của bạn bị uốn cong hoặc độ dày quá yếu liệu bạn có đủ sức để đóng vào tường hay để gắn kết hai miếng gỗ không. Điều này dường như là không thể. Tương tự như vậy, nếu bài thuyết trình bạn không sắp xếp một cách hợp lý tạo ra sự chặt chẽ chắc chắn về mặt cấu trúc và logic thì phần thân bài khi đó sẽ như thân đinh bị uốn cong và trở nên không có hiệu lực với hội trường.

Phần thân bài, dài nhất, chứa đựng một số tư tưởng then chốt sẽ thuyết phục người nghe. Đó là những điều mà bạn muốn tìm cách ấn sâu vào trí óc người nghe. Để lôi cuốn được khán/thính giả, những ý tưởng phải được xây dựng một cách logic. Bài thuyết trình phải phát triển dưới một chuỗi các luận điểm và luận cứ; một điểm luận này xuất phát từ luận điểm khác; một ý này xuyên qua ý khác một cách chặt chẽ. Sự chuyển tiếp từ ý này sang ý khác cần phải thực hiện một cách cẩn thận để tạo sự mạch lạc của câu chuyện.

Để hỗ trợ các điểm chính bạn phải cụ thể hóa những cái trừu tượng; mà muốn sáng sủa phải cụ thể hóa những cái trừu tượng. Đừng nói “tánh kiêu căng” mà nói “ tánh coi người như cỏ rác, coi người bằng nửa con mắt”; đừng nói “người ấy lễ độ”, mà nói “lời lẽ người ấy nhã nhặn, cử chỉ hòa nhã, gặp ai cũng vui vẻ chào hỏi”.

Vài phép luận lý không thể thiếu trong thuyết trình

Tư duy xuất phát từ các sự vật, hiện tượng và sự kiện trước chứ không phải từ nguyên lý hay lý thuyết trước, tức là tư duy theo phương pháp quy nạp. Tư duy đi từ các nguyên lý, tức là tư duy theo phương pháp diễn dịch (tam đoạn luận). Còn tư duy xuất phát từ sự vật, hiện tượng và sự kiện có tính tương tự với các sự vật, hiện tượng và sự kiện trước thông qua sự suy diễn duy vật biện chứng khoa học, tức là tư duy theo phương pháp quy nạp tương tự.

         (1)Tam đoạn luận là một cách suy luận trong suy luận diễn dịch. Đó là tam đoạn luận suy diễn. Tam đoạn luận hầu như là nền tảng của phần lớn, nếu không nói là tất cả suy tư của con người.

Diễn dịch Tam đoạn luận là suy luận đi từ hai mệnh đề để tiến đến một kết luận tất yếu đã ngầm chứa trong hai mệnh đề đó. Tam đoạn luận gồm 3 bộ phận: tiền đề lớn, tiền đề nhỏ và kết luận.

Ví dụ:

Mọi người đều phải chết Mà ông X là người;

Vậy, ông X phải chết.

Trong Tam đoạn luận có 3 hạng từ (người, chết, ông X) và 3 mệnh đề. Tam đoạn luận trên đây là tam đoạn luận suy diễn, vì nó “suy” từ cái chung (mọi người) đến cái riêng (ông X).

Ông X là Chủ từ trong kết luận, vì có ngoại trương nhỏ nhất nên gọi là tiểu từ.

Chết, là hạng từ có vai trò thuộc tính của kết luận, vì có ngoại trương lớn nhất nên gọi là đại từ.

Người là hạng từ có ngoại trương trung bình, được gọi là trung từ.

Tam đoạn luận có thể được xét theo 2 phương diện: ngoại trương (hay ngoại diện) và nội hàm.

Theo phương diện ngoại trương Tam đoạn luận có thể được giải thích rằng loài người thuộc về giống chết nên cá nhân nào thuộc về loài người thì cá nhân đó cũng thuộc về giống chết.

Theo phương diện nội hàm, tam đoạn luận có thể được giải thích rằng tính chất CHẾT gắn liền loài người mà tính chất người thì gắn liền với ông X nên tính chất chết cũng gắn với ông X.

Tính chất của Tam đoạn luận:

Kết luận của tam đoạn luận có giá trị chặt chẽ vì nó là một kết quả tất yếu, không chối bỏ được một khi đã thừa nhận tiền đề. Nếu tiền đề đúng thì kết luận phải đúng. Nếu tiền đề không đúng thì kết luận không thể đúng nhưng vẫn hợp lý. Chính vì vậy, luận lý học phân biệt 2 loại chân lý: chân lý nội dung hay chân lý thực sự và chân lý hình thức.

Diễn giải Tam đoạn luận là diễn dịch hình thức. Dù Tam đoạn luận là hình thức chặt chẽ nhất của suy luận nhưng một vài triết gia vẫn xem đó là phương pháp ít giá trị trong cuộc tìm kiếm chân lý, do đó phải hết sức cẩn thận vì dễ bị rơi vào ngụy biện. Tuy nhiên, Tam đoạn luận vẫn có giá trị thực hành, giúp áp dụng nhận xét tổng quát vào một tình huống cụ thể, như tổng hợp tin tức, bác bỏ một lập trường.

Các nhà luận lý học cổ điển đã suy ra 8 nguyên tắc để thẩm định giá trị của một Tam đoạn luận:

• Có 3 hạng từ mà thôi;
• Trong kết luận, các hạng từ không được có ngoại trương lớn hơn trong tiền đề;
• Trung từ không được có mặt trong kết luận;
• Trung từ phải có tính phổ quát nào đó;
• Nếu hai tiền đề đều là những mệnh đề phủ định thì không thể kết luận được;
• Với hai tiền đề khẳng định, không thể rút ra kết luận dạng phủ định;
• Kết luận bao giờ cũng phải theo tiền đề yếu nhất;
• Với 2 tiền đề đặc thù hoặc mệnh đề đặc thù, người ta không thể kết luận được.

Tóm lại, phép tam đoạn luận có một sức thuyết phục rất mạnh. Nhà diễn thuyết thường dùng nó, miễn đừng quên rằng chân lý chung (tức đoạn đầu) có đúng thì lý luận (tức hai đoạn sau) mới vững được.

        (2)Quy nạp hay lập luận quy nạp, đôi khi còn được gọi là logic quy nạp là quá trình lập luận mà trong đó tiền đề của lý lẽ được cho là chứng minh cho kết luận nhưng không đảm bảo nó. Kiểu lập luận này được dùng để gán tính chất hay quan hệ cho một phạm trù dựa trên các ví dụ của phạm trù đó; hoặc để phát triển định luật dựa trên một số giới hạn các quan sát của các hiện tượng lặp đi lặp lại.

Lý luận theo chiều ngược lại, từ vài cái riêng đến cái chung, gọi là quy nạp. Và quy nạp thì dựa vào quan sát các trường hợp cá nhân mà “quy” về một định luật chung cho tất cả.

Ví dụ: (1) Vua chết, ông tôi chết, bà tôi chết,… (2) Các vị đó là người.

• Vì vậy, mọi người đều phải chết.

Tóm lại, tư duy xuất phát từ các sự vật, hiện tượng và sự kiện trước, chứ không phải từ nguyên lý hay lý thuyết trước, tức là tư duy theo phương pháp quy nạp. Tư duy đi từ các nguyên lý, tức là tư duy theo phương pháp diễn dịch.

• Phép song Phép này rất công hiệu, nhất là khi bạn muốn bác lý luận của ai, dồn vào chỗ bí không có lối ra nữa. Muốn chứng minh một điều gì là đúng (tốt), bạn chứng minh rằng điều trái với điều ấy xét về mọi phương diện đều không thể có được (xấu).

Ví dụ, bạn muốn khuyên người không nên học đánh bạc, bạn có thể lý luận như sau: “Nếu ta tập đánh bạc thì một là ta phải chống cự với máu cờ bạc, hai là ta phải để cho nó sai khiến ta. Chống với nó, ta sẽ khổ sở lắm vì ta luôn luôn phải phấn đấu với ta, còn để nó sai khiến, ta sẽ mất hết cả phần của ta. Cho nên đừng tập thói đó là hơn cả”.

• Phép phản chứng. Phép này tương tự với phép trên. Muốn chứng minh một điều gì là có lý thì bạn chứng minh rằng điều trái với điều đó hoàn toàn vô lý.

Những người muốn chứng minh rằng có Đấng tạo hóa thường dùng phép ấy mà nói: nếu không có ai sinh ra thủy tổ loài người, loài vật,…? Bảo là tự nhiên mà có thì vô lý ở đời có cái gì tự nhiên mà sinh ra đâu? Chiếc máy tính không phải tự nhiên mà có; thân thể không phải tự nhiên mà  sinh ra. Vì vậy, tất nhiên phải có một Đấng sinh ra vạn vật.

9.3.1.3.Kết cấu bài thuyết trình

Một bài thuyết trình quá ngắn với một khoảng thời gian quá dài không khác gì lấy đinh đóng guốc để đóng thuyền. Ngược lại, một bài thuyết trình quá dài, nội dung phức tạp trong một khoảng thời gian quá ngắn thì không khác gì lấy đinh đóng thuyền đi đóng guốc. Khi lấy đinh đóng guốc đi đóng thuyền thì có đóng cũng như không, còn lấy đinh đóng thuyền đi đóng guốc thì không những không đóng được mà có khi còn vỡ guốc cũng nên. Do đó, một bài thuyết trình thành công khi thân bài được thiết kế một cách “phù hợp”. Phù hợp với thời gian và phù hợp với người nghe về trình độ học vấn, về độ tuổi, về văn hóa,…

Chuẩn bị và quản lý thời gian hợp lý cho bài thuyết trình của mình. Tập luyện và điều chỉnh bài nói sao cho phù hợp với thời gian được cho phép. Đồng thời, bạn cũng cần có những phương án dự phòng về thời gian trình bày cho mình. Có thể bạn sẽ bị lấn thời gian từ những người trình bày trước hoặc có thêm thời gian từ những người trình bày quá ngắn. Do đó, ngoài bài thuyết trình với thời gian đúng hãy chuẩn bị thêm, nếu còn quá ít thời gian tôi sẽ cắt đi nội dung trình bày nào, nội dung nào sẽ trình bày tóm tắt, nội dung nào sẽ trọng tâm hay ngược lại nếu có thêm thời gian tôi sẽ trình bày thêm phần nào, phần nào mới, phần nào bổ sung để làm rõ. Đồng thời, có thể chuẩn bị thêm những câu hỏi dành cho khán giả và cả những phương án dự phòng với những câu hỏi từ phía hội trường lên cho mình. Câu hỏi nào mình sẽ trả lời ngay, câu hỏi nào mình sẽ để sau và trao đổi bằng những cách khác để phù hợp với nội dung. Một sự chuẩn bị chu đáo luôn đảm bảo cho một thành công vững vàng.

Về đối tượng người nghe, một lần nữa chắc chắn rằng những nội dung của bạn đã phù hợp hay chưa? Về cả văn hóa, độ tuổi và trình độ học vấn của người nghe. Nếu bạn đánh giá sai đối tượng và lựa chọn sai nội dung điều đó sẽ gây ra sự khó khăn khi bạn phân tích các nội dung. Bởi sẽ không có một tiếng nói thống nhất giữa người trình bày và người nghe. Và khi đó người nghe có muốn nghe bạn thì những nội dung đó cũng không đủ sự thu hút với những đối tượng này.

Vậy yêu cầu cần có là một độ dài phù hợp, nội dung phù hợp với người nghe. Một bài thuyết trình tốt thì phần thân bài thường nên có từ  3 – 5 vấn đề chính. Nếu quá ít vấn đề, bài thuyết trình sẽ bị sơ sài, thiếu sức hấp dẫn. Ngược lại nếu có quá nhiều vấn đề, bài thuyết trình sẽ lan man, tản mạn, khó sâu sắc, người nghe khó theo dõi. Theo Lee Gek Ling (Đại học Quốc gia Singapore) coi trọng quy tắc “Con số 3”, theo ông con số 3 là con số có sức thuyết phục mạnh mẽ. Vì vậy, bài thuyết trình thường có 3 phần (Mở đầu, Thân bài, Kết luận) và phần thân bài lý tưởng nhất cũng nên có 3 vấn đề chính.

Sau khi xác định được số lượng vấn đề cần trình bày, cần phải sắp xếp bài thuyết trình theo một hay một số cách (phương pháp) đã nêu ở trên. Mỗi vấn đề nên được giới thiệu theo trình tự như sau:

• Vấn đề 1: Nêu vấn đề, trình bày nội dung, nhấn mạnh những trọng tâm, nhận xét, kết luận, chuyển ý.
• Vấn đề 2: (Như trên)

Nếu bài thuyết trình ngắn thì mỗi vấn đề nên được trình bày thành một đoạn văn. Nếu bài thuyết trình dài thì mỗi một ý trong từng vấn đề trình bày thành một đoạn văn.

Giữa các phần, các vấn đề thậm chí các ý cần phải có các đoạn chuyển ý, câu chuyển ý, câu kết nối các vấn đề với nhau. Điều này giúp cho người nghe theo dõi thuận lợi, liên tục, dễ dàng nhận ra khi kết thúc một vấn đề, một ý, chuẩn bị sang vấn đề mới, ý mới. Nếu bài thuyết trình dài, phức tạp thì trong phần chuyển ý nên có một tóm tắt ý trước, vấn đề trước để cho phần tiếp theo được thuận lợi. Một số mẫu câu, đoạn chuyển ý có thể sử dụng là:

+ Trước hết, xin giới thiệu với các bạn về…

+ Mở đầu bài thuyết trình, xin được giới thiệu về…

+ Đầu tiên, xin được giới thiệu tóm tắt nội dung Chương thứ 1,…

+ Trên đây, chúng tôi đã giới thiệu về… tiếp theo, xin trình bày về…

+ Trên cơ sở những điều đã nêu ở…, Xin thử đề xuất một số giải pháp…

+ Nói tóm lại…

+ Sau những gì đã phân tích, có thể đưa ra kết luận sau…

Nội dung bài thuyết trình cần phải được chọn lọc nội dung thiết yếu một trật tự logic nhất định và phù hợp về thời gian lẫn đối tượng sẽ đảm bảo cho bạn có một bài thuyết trình thu hút.

– Lựa chọn nội dung thiết yếu

Một lỗi thường gặp của các nhà thuyết trình là đưa quá nhiều nội dung vào bài thuyết trình của mình. Điều này xảy ra do hai nguyên nhân cơ bản:

Một là, không xác định được đâu là thông tin bắt buộc thính giả phải biết, đâu là cần biết và nên biết.

Hai là, sợ thính giả không hiểu những gì mình nói. “Đa thư thì loạn tâm”. Nếu ta đưa quá nhiều nội dung vào bài thuyết trình có thể gây phản ứng ngược lại là làm thính giả rối trí không nhớ được gì.

Vậy trong phần thân bài cần thiết xác định được đâu là thông tin quan trọng bắt buộc ta phải truyền đạt, đâu là thông tin cần truyền đạt và cuối cùng đâu là thông tin nên truyền đạt. Theo thứ tự này, căn cứ vào thời gian cho phép ta sắp xếp theo thứ tự từ thông tin bắt buộc, đến thông tin cần và cuối cùng là thông tin nên biết. Thách thức lớn nhất đối với người thuyết trình đó là “giới hạn các điểm chính”.

Chia thành các phần một trật tự logic nhất định

Một bài thuyết trình thông thường được chia làm 3-5 phần. Các phần này được sắp xếp với nhau theo một trật tự logic nhất định. Logic có thể theo trình tự thời gian, có thể theo quan hệ nguyên nhân – kết quả…

Lựa chọn thời gian cho từng nội dung

Sau khi phân chia thành các phần cơ bản thì điều cần thiết là phải lựa chọn thời gian cho từng nội dung. Thông thường phần đầu nên ngắn gọn để gây cho thính giả cảm giác bài thuyết trình ngắn gọn và tăng mức độ tập trung.

Một số kỹ năng cần có trong khi thuyết trình

– Kỹ năng định hướng trong thuyết trình: tạo động cơ nhập cuộc bằng sức cảm hóa, lôi kéo, thuyết phục người nghe theo hướng người thuyết trình.

+ Định hướng bằng ngôn từ: từ ngữ súc tích, trong sáng, đơn giản, dễ hiểu, truyền cảm.

+ Định hướng bằng phi ngôn từ: nét mặt, sắc mặt, ánh mắt, nụ cười, động tác cử chỉ cần được thay đổi theo ngữ cảnh của nội dung và mục đích cần trình bày.

+ Định hướng bằng lượng thông tin phong phú, hấp dẫn, mới mẻ, nhiều tình tiết mâu thuẫn khiến người ta phải chú ý.

– Kỹ năng điều khiển trong thuyết trình: điều khiển trạng thái tâm lý của thính giả bằng cách biết lắng nghe để thay đổi phương pháp thuyết trình nhằm đạt được mục tiêu bài thuyết trình.

+ Lắng nghe bằng mắt: người nói cần luôn nhìn bao quát tất cả mọi người, vì người nghe dù có chán khi được nhìn cũng cảm thấy mình quan trọng và buộc phải tập trung nghe. Nghe bằng mắt là nghe từ sắc mặt và cử chỉ của thính giả, nếu thấy họ thay đổi sắc mặt từ cau có, khó chịu, nhíu mày; có hành vi cử chỉ quay ngang, quay ngửa,… đều là những biểu hiện của không thích nghe.

+ Lắng nghe từ sâu thẳm tâm hồn: từ con tim của người nói nghe thấy, cảm thấy thính giả không chú ý, không thích, thờ ơ, lạnh nhạt, vô cảm, không hiểu,… Người thuyết trình nói bằng cả con tim nhiệt huyết của mình, nói bằng cả tâm hồn mình sẽ khiến thính giả chuyển thành chú ý, quan tâm, thích nghe và hiểu vấn đề. Điều khiển bằng kích thích thị giác của thính giả, đổi con số thành hình ảnh cảm động, những câu thơ, mẩu chuyện cảm động có ý nghĩa giáo dục, cảm hóa đi vào cái hay, cái đẹp của con người.

+ Lắng nghe bằng trí tuệ sáng suốt: từ nhận thức của người thuyết trình nghe thấy thính giả khó hiểu, ngây ngô, không biết,… Điều chỉnh bằng cách đưa ra ví dụ so sánh; vẽ ra cho họ thấy; đưa ra những chứng cớ, sắp xếp lại theo logic, nhắc lại vấn đề chính bằng cách nhấn mạnh trọng tâm để cho họ hiểu.

– Kỹ năng biện luận trong thuyết trình: có kỹ năng biện luận tốt là phẩm chất của các nhà lãnh đạo. Người hùng biện giỏi để người nghe tâm phục khẩu phục là người biết vận dụng một cách nhuần nhuyễn các kỹ năng và nghệ thuật nói trước công chúng một cách thành thạo nhất.

 9.3.1.4.Phần kết luận

Trong hầu hết các trường hợp, bước đầu và bước cuối là những bước khó thành công nhất. Bất kỳ công việc nào cũng vậy mà nhất là phần diễn thuyết bạn càng phải để tâm trí vào phần mở đầu và phần kết luận. Phần kết luận tức gói ghém thắt buộc lại. Phần kết là bước nhảy cuối cùng để tới đích. Diễn thuyết của bạn có làm cảm động, lôi cuốn thính giả hay không là nhờ nó. Vì sau khi ngồi nghe bạn nói suốt một giờ, phần đông khán/ thính giả chỉ nhớ những lời sau cùng của bạn và chỉ những cảm giác cuối cùng mới khắc sâu vào tâm trí của họ. Nói cách khác, phần kết luận giống như mũ đinh. Hai mảnh gỗ không thể kết dính chặt chẽ vào nhau nếu như chiếc đinh không có mũ. Vậy người nghe cũng không thể nhớ được nội

dung chính bài thuyết trình nếu như không có kết luận. Phần kết luận giúp cho thính giả nắm được những điểm chính của bài thuyết trình và hướng đến hành động.

Hãy tưởng tượng khi bạn đóng chiếc đinh vào tường, bạn có thể nhìn thấy được mũi đinh nữa không? Bạn có thể nhìn thấy thân đinh không? Phần duy nhất bạn có thể nhìn được là mũ đinh. Tương tự như vậy, kết thúc bài thuyết trình, người nghe có thể sẽ quên mất là bạn mở bài thu hút thế nào, người nghe quên là bài thuyết trình của bạn có thân bài với những lập luận chặt chẽ ra sao. Và phần kết bài là để giúp người nghe củng cố lại những điều đó.

Để có được phần kết luận, cần chú ý 4 yếu tố sau:

• Cơ chế chuyển sang phần kết;
• Tóm tắt những nội dung chủ yếu của bài thuyết trình;
• Củng cố mối liên hệ;
• Câu kết phù hợp, gây ấn tượng tốt cho người nghe.

Cơ chế chuyển sang phần kết: để tránh cho người nghe bị rơi vào trạng thái hụt hẫng, bất ngờ, nên mở đầu phần kết luận bằng một câu chuyển ý. Ví dụ: Trên đây tôi đã trình bày về/giới thiệu về… Cũng có thể nói: Nói tóm lại…

Tiếp đó là lời cảm ơn khán/thính giả đã chú ý lắng nghe bài thuyết trình và đề nghị họ đặt câu hỏi.

Trả lời các câu hỏi. (Như vậy phải dự liệu thời gian 5-10 phút đối với bài thuyết trình dài 1-2 giờ).

Phần tóm tắt những nội dung chủ yếu của bài thuyết trình là phần quan trọng nhất, tuy ngắn nhưng không thể thiếu. Phải nêu bật được những nội dung chính, mục đích chính của bài thuyết trình. Tùy trường hợp cụ thể, có thể tóm tắt trước hoặc sau phần Hỏi – Đáp (Questions and Answers – Q & A), mỗi trường hợp đều có những ưu nhược điểm và lợi thế riêng.

Khi ta đã xây dựng được dàn bài cơ bản, điều ta cần làm tiếp theo    là làm thế nào để thể hiện các phần đó một cách sắc sảo, thú vị, đầy sức thuyết phục.

“Lời nói gió bay” – đây chính là sự khác biệt giữa văn nói và văn viết. Vì vậy, trong thuyết trình luôn phải có kết luận. Trong khoảng thời gian tập trung vào phần thân bài, người nghe có thể mất tập trung nên có thể

không tiếp thu được toàn bộ thông tin mà ta thuyết trình. Kết luận giúp người nghe tóm tắt lại những ý chính ta đã trình bày và hơn nữa kết luận chính là thông điệp cuối cùng gửi đến thính giả. Với thông điệp cốt lõi này, thính giả có thể liên tưởng đến toàn bộ phần nội dung của bài thuyết trình.

Củng cố mối quan hệ: Bạn cũng phải củng cố mối liên hệ giữa cử tọa và thông tin thuyết trình cũng như giữa cử tọa với chính bạn. Nhấn mạnh của thông tin thuyết trình trong đời sống của từng người trong cử tọa,  giống như bạn làm trong phần giới thiệu, sẽ giúp gia tăng động lực dùng tài liệu và hành động hoặc suy nghĩ theo cách bạn muốn. Bằng việc củng cố sự kết nối với nội dung thuyết trình, bạn cũng đảm bảo mối quan hệ này không chấm dứt cùng với bài thuyết trình mà giống như mối quan hệ giữa những người bạn vẫn còn tồn tại sau khi cuộc trò chuyện kết thúc.

Mục đích cuối cùng của thuyết trình là thuyết phục. Vì vậy, phần kết luận chính là thúc đẩy người nghe đến hành động. Trong phần này có thể hô khẩu hiệu: quyết tâm,… hoặc có thể kêu gọi sự cam kết bằng hành động cụ thể như vỗ tay, giơ tay biểu quyết hoặc thực hiện ngay ví dụ như đóng góp từ thiện. Cũng có thể nói lời cảm ơn cùng những câu chúc tụng, hay hứa hẹn. Hoặc dùng những lời khích lệ, nhất là khi người nghe đa số là các bạn trẻ: “Các bạn cảm thấy thế nào?”/“Hãy nhanh lên, tương lai đang chờ bạn!”/“Hãy thử thời vận mình, các bạn!”/“Hãy dùng thử sản phẩm này đi!”/,…

Đã bao giờ bạn thấy một nguời trình bày bài thuyết trình một cách hùng hồn nhưng lại đưa ra cái kết vô cùng tẻ nhạt y như một chiếc xe đang chạy thì bị hết xăng chưa? Dù bài thuyết trình của bạn có hay đến đâu, một cái kết “nhạt thếch” sẽ khiến hiệu quả của nó bị sụt giảm một cách đáng kể.

Phần kết luận của bài diễn thuyết là cơ hội cuối cùng để bạn nhấn mạnh tầm quan trọng của thông điệp mà mình muốn truyền tải. Đó cũng là những ấn tượng lâu dài về bạn cũng như công ty trong tâm trí khán giả.

Vậy làm thế nào bạn có thể khiến khán giả ngồi yên và chú ý cho tới khi bạn kết thúc bài thuyết trình? Một trong những cách phổ biến là tổng kết lại những điểm chính đã nêu trong bài. Mặc dù một số người nghe thường tảng lờ phần tổng kết bởi họ đã nghe những gì bạn vừa nói, bạn vẫn nên đưa ra một bản tóm lược nhưng đừng chỉ dừng lại ở đó.

Điều khiến bài thuyết trình của bạn trở nên nổi bật là hãy kết thúc nó theo những cách người nghe ít ngờ tới nhất. Nó có thể khiến họ ngạc nhiên, truyền cảm hứng cho họ hay đơn giản là giúp họ giải trí. Chúng   ta đang nói tới một cái kết có sức thuyết phục, được cân nhắc kỹ càng và mạnh mẽ khiến mọi người sẽ nhớ mãi.

Dưới đây là một số ý tưởng giúp bạn có thể tạo nên phần kết luận thực sự hoành tráng cho bài thuyết trình sắp tới.

(1)Trình chiếu danh sách cảm ơn những người đã giúp đỡ

Đôi khi, bạn nên cảm ơn mọi người một cách công khai tại một sự kiện quan trọng vì đã giúp đỡ bạn chuẩn bị cho bài thuyết trình tuyệt vời của mình.

Để khiến bài thuyết trình cuốn hút hơn, bạn có thể sử dụng tính năng Credits trong Power Point để chiếu danh sách đó lên màn hình và làm hiệu ứng chữ chạy như chúng ta thường thấy ở cuối mỗi bộ phim.

(2)Dùng một bức tranh biếm họa

Trong bài phát biểu về The Paradox of Choice (Nghịch lý của sự lựa chọn) tại TED, nhà tâm lý học Barry Schwartz đã kết thúc bài thuyết trình của mình bằng một bức tranh biếm họa trên tờ The New Yorker với một cái bình cá, trong đó có một con cá bố và một con cá con. Bên dưới bức tranh là lời con cá bố nói với con của mình, “Con có thể trở thành bất cứ thứ gì con muốn – không có giới hạn”.

Schwartz đã chỉ ra nghịch lý của bức tranh này. Ông nói “Nếu bạn đập vỡ cái bình cá (tương tự như việc xoá bỏ các giới hạn) thì mọi thứ đều có thể xảy ra, bạn không có tự do, bạn bị tê liệt (như cá không có nước). Vì vậy, mọi người đều cần cho mình một chiếc bể cá ẩn dụ, biết đặt ra những giới hạn phù hợp với bản thân. Sự biến mất của cái bể cá ẩn dụ hay những giới hạn sẽ đem lại sự đau khổ và theo tôi, đó còn là một thảm họa”. Đây là một cái kết thông minh kết hợp nhiều yếu tố để thu hút khán giả: hình ảnh thị giác, một chút hài hước và một phép ẩn dụ. Hãy cân nhắc việc thỉnh thoảng kết thúc bài phát biểu của bạn bằng một bức tranh biếm họa có liên quan để giải thích cho thông điệp của bạn.

(3)Đặt ra một câu hỏi khiêu khích

Kết thúc bằng một câu hỏi hoặc một câu hỏi tu từ là cách hiệu quả để thu hút sự chú ý bởi vì những câu hỏi có thể kích thích vỏ não của chúng ta. Tác giả Dorothy Leeds giải thích, “Bộ não của con nguời xưa kia hoạt động bởi linh tính. Đó là phần con trong mỗi con nguời. Họ không đặt câu hỏi. Còn mục đích của bộ não con nguời ngày nay là để phát triển và thử thách bộ não cổ xưa đó và chúng ta làm việc đó bằng cách đặt câu hỏi”. Vào giây phút bạn đặt câu hỏi, người nghe sẽ thường ngay lập tức suy nghĩ tìm câu trả lời. Thậm chí, họ còn suy nghĩ nhiều hơn khi đó là một câu hỏi đầy khiêu khích hoặc khi nó đụng chạm đến những vấn đề nhạy cảm trong cuộc sống.

CEO – đồng thời là một doanh nhân Ric Elias đã kết thúc bài nói chuyện của mình về “3 điều tôi đã học được khi máy bay của mình bị rơi” với một loạt câu hỏi về cuộc sống và một câu hỏi đầy khiêu khích được nêu ra ở cuối bài, “Và hơn hết, liệu bạn có phải là những bậc phụ huynh tuyệt vời nhất hay không?”.

(4)Sử dụng một sound bite

Sound bite (một cụm từ hoặc một câu ngắn nhưng thâu tóm toàn bộ nội dung cốt lõi của những điều diễn giả muốn truyền đạt) là một nam châm thu thút sự chú ý. Nó đi sâu tới gốc rễ của thông điệp trung tâm và là một trong những hình thức thu hút được nhiều sự chú ý nhất trong thời đại truyền thông với số lượng từ bị giới hạn như trên twiter.

Hãy xem xét lời cuối cùng trong bài phát biểu nổi tiếng của Steve Jobs tại đại học Stanford “Stay hungry, stay foolish” (tạm dịch: Hãy luôn khao khát, hãy sống dại khờ).

Hãy nghĩ xem bạn có thể cô đọng thông điệp của mình thành những tuyên bố đáng nhớ ra sao. Sau khi đã tạo ra nó, hãy tự hỏi: liệu nó có đáng được tweet/đăng không? Hơn hết, liệu nó có thể hiện giọng điệu thật của bạn? Liệu nó có cô đọng một cách chính xác về điểm cốt lõi của thông điệp? Bạn nên biết rằng, người nghe, đặc biệt là những nguời trong giới kinh doanh, thường có khả năng nhanh chóng phát hiện ra liệu diễn giả có đang nỗ lực tạo ấn tượng hay chỉ đơn thuần đưa ra một thông điệp quan trọng.

(5)Áp dụng nguyên tắc 3 từ

Nguyên tắc 3 từ là một trong những quy tắc giúp lời nói của bạn trở nên dễ nhớ nhất. Hãy nghĩ về những câu tuyên ngôn như: “Quyền được sống, được tự do và mưu cầu hạnh phúc” hay những slogan 3 chữ như “Just do it” của hãng giày thể thao Nike chẳng hạn. Dưới đây là một vài ví dụ về việc các diễn giả nên sử dụng quy tắc này như thế nào.

Dianna Cohen, nhà đồng sáng lập của Plastic Pollution Coalition đã kết thúc bài phát biểu về việc nhựa có thể gây hại đến môi trường như thế nào bằng lời tuyên bố với 3 yếu tố: “Bằng việc sử dụng các sản phẩm thay thế cho nhựa, chúng ta có thể bảo vệ đại dương, cứu hành tinh và cứu chính mình”.

Alan Siegel – một cố vấn nhận diện thương hiệu cũng sử dụng quy tắc này để kết thúc bài phát biểu về việc nên đơn giản hóa ngôn ngữ trong pháp luật: “Làm thế nào chúng ta có thể thay đổi thế giới?” – “Bằng cách khiến sự rõ ràng, tính minh bạch và sự đơn giản trở thành những điều  được ưu tiên tại mỗi quốc gia”.

(6)Thể hiện một chút khiêm nhường

Trong một thế giới mà tất cả mọi người luôn cố “khoe” về những thành tựu và ý kiến của mình thì những người có cách thể hiện khiêm tốn sẽ tỏa sáng.

Siêu mẫu Cameron Russell đã kết thúc cuộc nói chuyện của cô tại TED bằng câu nói: “Nếu có một cái kết cho bài phát biểu này, tôi hy vọng đó là việc tất cả chúng ta đều cảm thấy thoải mái khi thừa nhận sức mạnh của hình ảnh trong việc nhận thức về những thành công và thất bại của bản thân”. Hãy so sánh câu nói trên với một câu khác có phần “thể hiện” hơn và bạn sẽ nhận thấy sự khác biệt: “Như tôi đã chứng minh cho bạn thấy, hình ảnh đóng một vai trò mạnh mẽ trong nhận thức của chúng ta về những thành công và thất bại mà mình nhận được”.

(7)Dùng một chiếc đồng hồ đang chạy hoặc đếm ngược

Giám đốc Tiếp thị và quảng cáo Dietmar Dahmen đã kết thúc bài diễn thuyết “Create Your Own Change” với một chiếc đồng hồ đếm ngược trên màn hình trong khi ông đưa ra lời kết, “Người dùng nắm quyền quyết định nên hãy ngừng việc chờ đợi và hãy bắt tay vào hành động. Và bạn phải làm điều đó ngay bây giờ vì thời gian đang dần hết”. Nếu bạn đang đưa ra một thông điệp liên quan đến các vấn đề nhạy cảm về thời gian và bạn muốn thúc giục người nghe của bạn hành động một cách nhanh chóng thì bạn có thể chiếu một slide với hình một chiếc đồng hồ đang chạy hoặc đồng hồ đếm ngược để tăng thêm sức lôi cuốn cho tuyên bố cuối cùng của bạn.

(8)Sử dụng một hình ảnh ấn tượng về thị giác

Trong bài phát biểu về sức mạnh của Video – In The Power of Video, Tiến sĩ Michio Kaku, một nhà vật lý lý thuyết nói rằng một lượng lớn năng lượng não bộ của chúng ta được dành cho việc xử lý các hình ảnh trực quan. “Đó là cách chúng ta giao tiếp, đó là cách chúng ta chia sẻ thông tin”, Kaku nói, “Bằng những hình ảnh, tranh vẽ, video, chúng ta có thể hiểu được cả vũ trụ”. Hãy sử dụng sức mạnh này bằng cách kết thúc bài thuyết trình của bạn với một hình ảnh đầy ấn tượng và có liên quan đến thông điệp của bạn. Các hình ảnh sẽ trở thành một ẩn dụ trực quan khiến thông điệp in sâu trong tâm trí khán giả.

(9)Quay trở về lời mở đầu của bạn

Một lời khuyên thường thấy về việc kết thúc một bài phát biểu là hãy gợi nhớ về đoạn mở đầu của bạn. Ví dụ, hãy nhắc đến những gì bạn đã sử dụng khi bắt đầu bài thuyết trình của mình. Đó có thể là cái kết của câu chuyện mà bạn đã nhắc đến hoặc câu trả lời cho câu hỏi bạn đặt ra ở đầu bài phát biểu. Nó cũng có thể là một sự tái khẳng định các đề mục bạn đã trình bày hoặc tiêu đề của hội nghị mà bạn đang tham gia.

9.4.THUYẾT TRÌNH HIỆU QUẢ

9.4.1.Bí quyết thuyết trình thành công trước công chúng

Ngôn ngữ là một nghệ thuật ảnh hưởng rất lớn tới sự thành công hay thất bại, vậy mà ta đành phó thác cho may rủi, may ra thuyết phục được người khác, chẳng may thì bị họ thờ ơ hoặc oán ghét. Nhưng chúng ta không thể trốn tránh nó mãi. Nhiều người trong chúng ta có thể được mời ra trình bày một báo cáo, phát biểu trong một buổi họp của cơ quan hay buổi họp phụ huynh học sinh, nói lời chúc mừng trong lễ cưới. Làm sao để bạn có thể vượt qua những thử thách đó. Thật đơn giản chỉ với một thời gian kiên trì luyện tập. Bởi vì, có một luật bất di bất dịch từ hồi khai thiên lập địa tới giờ: “không khó nhọc thì không có kết quả”.

      (1)Phải biết mình nói gì?

Đây là quy tắc quan trọng nhất trong việc nói chuyện trước đám đông. Điều này nghe có vẻ ngớ ngẩn nhưng thông thường các “diễn giả” không hề có một ý niệm rõ ràng về những gì họ truyền đạt đến người nghe. Bạn cần phải biết chính xác bạn sẽ đưa người nghe đến đâu.

Thuyết trình trước đám đông, để thành công, bạn phải là người làm chủ mọi tình huống, bạn cần đặt các câu hỏi:

• Thuyết trình cái gì?
• Thuyết trình như thế nào?
• Người nghe sẽ cảm nhận như thế nào?
• Người nghe sẽ thay đổi như thế nào?

Một khi đã biết, hãy liệt kê nó thành 3 hay 4 điểm chính và soạn bài thuyết trình của mình tập trung vào những điểm này. Bạn không phải    là một cuốn từ điển sống, việc đưa ra quá nhiều thông tin hay không đủ thông tin cũng đều dở như nhau.

       (2)Chuẩn bị thật kỹ bài thuyết trình và địa điểm sẽ thuyết trình

Nhận biết đòi hỏi của thính giả và đáp ứng chính xác những nhu cầu ấy trong nội dung buổi thuyết trình. Nắm vững thông tin BẠN SẼ TRÌNH BÀY. Khi đã nắm vững những thông tin sẽ trình bày, chứng tỏ bạn đã có sự chuẩn bị rất tốt cho bài thuyết trình mà bạn sắp trình bày.

Đến sớm kiểm tra địa điểm để chắc chắn chỗ ngồi của khán giả cùng với những thiết bị hỗ trợ như bảng trắng, bảng đen, ánh sáng, vị trí màn hình máy chiếu, hệ thống âm thanh,… đều thuận tiện cho bạn. Đến sớm đồng thời giúp có thể làm quen với khán giả. Chào một vài người khi họ đến. Nói chuyện với một nhóm bạn chắc chắn sẽ dễ hơn với những người xa lạ.

       (3)Sắp xếp nội dung theo trình tự logic

Sắp xếp những gì bạn phải nói theo một trình tự HỢP LÝ. Sự logic của bài thuyết trình sẽ lôi kéo người nghe cần phải cố gắng hơn để có được những thông tin mà họ cần nghe. Hãy LÀM cho bài THUYẾT TRÌNH lôi cuốn để phù hợp với thời gian và sự chú ý của thính giả. Có như vậy sẽ kích thích tính tò mò mà người nghe luôn chờ đợi bạn sẽ trình bày.

       (4)Tập bài thuyết trình trước

TẬP bài thuyết trình ở nhà hoặc bất cứ nơi đâu bạn cảm thấy dễ chịu và thoải mái: tập trước gương, gia đình mình, bạn bè hay đồng nghiệp. Sử dụng một máy ghi âm và lắng nghe CHÍNH MÌNH. Ngoài ra có thể quay phim phần trình bày và phân tích kỹ lưỡng để thấy được điểm mạnh điểm yếu của bản thân. Bạn có thể đứng trước gương để tập thuyết trình, tập trước một nhóm bạn bè hay người thân để cố gắng phát huy ưu điểm và khắc phục những hạn chế trong suốt thời gian trình bày.

Liệt kê ra những gì bạn sẽ nói và tập nói 1 hay 2 lần. Sẽ rất hay nếu như bạn canh thời gian trong khi tập, việc đó sẽ giúp bạn kiểm soát được thời gian nói mà không sợ bị lố. Có thể sẽ có những phút ngẫu hứng tình cờ xảy ra làm bạn bất ngờ và làm khán giả thích thú.

Nhiều người cảm thấy cần phải rập khuôn theo phong cách của ai  đó khi nói trước đám đông, đó là vì họ cảm thấy họ không đủ tự tin để lôi cuốn sự chú ý của khán giả và hãy là chính mình. Một số cảm thấy bị “căng” và nghiêm túc quá mức và quên rằng tính hài hước cũng là một công cụ quan trọng của diễn giả. Đừng nên chỉ tập trung vào vấn đề chính, đôi khi những giai thoại cá nhân hay những mẩu chuyện nhỏ cũng là một cách rất tốt để hòa nhập với khán giả.

      (5)Trang phục phù hợp với nhịp điệu

Khi thuyết trình hay nói chuyện trước đám đông, bạn như một diễn viên đang diễn trên sân khấu vậy. Bạn được nhìn nhận như thế nào là rất quan trọng. Hãy ăn mặc phù hợp với dịp đó. Trông phải thoải mái, nhiệt tình, hãnh diện, tự tin nhưng không tự kiêu. Nếu trang phục làm cho bạn

gò bó và khi bạn cố tỏ vẻ thoải mái sẽ ảnh hưởng xấu đến chất lượng bài thuyết trình của bạn mặc dù bạn có thể nắm rất chắc về nội dung.

      (6)Âm điệu giọng nói thuyết phục

Nói chậm, phát âm rõ, biểu lộ cảm xúc hợp lí với những điều bạn trình bày. Thiết lập mối liên hệ với thính giả. Cố gắng nói đủ lớn để người ngồi xa nhất cũng có thể nghe thấy. Thường xuyên thay đổi âm điệu của bạn và kịch tính hóa nếu cần thiết. Nếu dùng mic, hãy điều chỉnh mic và giọng nói cho phù hợp.

       (7)Ngôn từ thích hợp

Sử dụng ngôn từ thích hợp rất quan trọng đối với thuyết trình. Ngoài ngôn từ bằng lời còn sử dụng ngôn ngữ bằng cơ thể (phi ngôn từ). Thính giả thích bạn đứng, đi lại hay di chuyển với cử chỉ và nét mặt biểu cảm hơn là ngồi ì một chỗ, cúi đầu dán mắt cặm cụi đọc một bài diễn văn đã được chuẩn bị từ trước.

Nói một cách thuyết phục như thể chính bạn thực sự tin vào những gì bạn đang nói. Nội dung bạn đưa ra cũng nên có những phần giống như trong một tài liệu nghiên cứu, cụ thể là trình tự logic từ Mở bài (đưa ra luận điểm), đến Thân bài (luận điểm chặt chẽ, thông tin chính xác và mới nhất), tới Kết luận (nêu lại luận điểm, tóm tắt và kết luận hợp lý).

Không nên nhìn giấy quá lâu, thỉnh thoảng liếc qua thì chấp nhận được. Nói dõng dạc, rõ ràng và tự tin, không được lí nhí.

Dùng mắt tiếp xúc với khán thính giả một cách thân mật. Sử dụng phương pháp 3 giây, ví dụ nếu có nhìn thẳng vào một vị thính giả nào   đó thì cũng chỉ trong vòng 3 giây. Trao đổi bằng mắt trực tiếp với một số người trong đám đông và thỉnh thoảng liếc qua toàn bộ khán giả khi đang nói. Việc nhìn vào ai đó khiến họ cảm thấy họ đang thực sự tham gia vào vấn đề. Cách nhìn tốt nhất là với khán giả đông tại hội trường lớn thì nhìn theo hình chữ W và M. Tuy nhiên, không nên nhìn thẳng vào mắt thính giả vì như vậy sẽ làm họ bối rối và đôi khi chính bản thân diễn giả cũng trở nên bối rối. Kỹ thuật giao tiếp hiệu quả bằng mắt đã được thảo luận ở chuyên đề Kỹ năng giao tiếp ứng xử.

Nói chuyện với khán giả, lắng nghe câu hỏi, đáp lại phản ứng của họ, điều chỉnh và thích nghi. Nếu những gì bạn chuẩn bị hoàn toàn không thể làm cho người nghe hiểu, hãy tùy cơ ứng biến thay đổi kế hoạch nếu bạn đã lường trước được điều này. Nhớ rằng giao tiếp là chìa khóa của một buổi thuyết trình thành công. Nếu bạn thiếu thời gian nên biết phần nào có thể bỏ qua. Nếu bạn thừa thời gian nên biết thông tin nào cần bổ sung

để bài thuyết trình hiệu quả hơn. Hãy luôn chuẩn bị cho những tình huống đột xuất.

Tạm dừng để chính bạn và thính giả có một chút thời gian suy nghĩ và nghiền ngẫm. Đừng trình bày vội vã và để rồi người nghe cũng như chính bạn có cảm giác hết hơi mệt lử.

Thêm chất hài hước. Để có một thuyết buổi trình tốt nên có thêm yếu tố hài hước. Hài hước là chất xúc tác tuyệt vời. Tuy nhiên, hài hước phải đúng lúc, đúng chỗ, phải biết sử dụng nó vào những thời điểm phù hợp, một cách có chừng mực. Giữ sự quan tâm của khán giả trong suốt bài thuyết trình. Hãy nhớ rằng, cho dù được thực hiện trong cùng một khoảng thời gian, một bài diễn văn thú vị làm thời gian trôi vùn vụt, nhưng nếu nó tẻ nhạt thì quả là một cực hình đối với người nghe.

Nên biết thời điểm ngừng diễn thuyết. Sử dụng đồng hồ bấm giờ để tính thời gian khi bạn tập dượt ở nhà. Khi kết thúc bài thuyết trình, tóm tắt những ý chính giống như khi viết phần kết của một bài thuyết trình. Tuy nhiên hãy nhớ rằng có một sự khác biệt giữa những từ trong văn nói và những từ trang trọng trong văn viết. Dừng bài thuyết trình với một nhận định thú vị hay một nút thắt phù hợp với vấn đề. Hãy lưu lại trong lòng người nghe một ấn tượng tốt và cảm giác hoàn hảo. Không giảng giải dông dài những nhận định cuối ấy. Cảm ơn họ và ngồi xuống.

Một bài thuyết trình tốt trong 10 hay 15 phút có giá trị hơn những bài thuyết trình dài dòng, tẻ nhạt trong hàng giờ đồng hồ. Một điểm khác cũng hết sức quan trọng đó là sự hiểu biết cần thiết về vấn đề đó. Biết kết hợp hiệu quả giữa các yếu tố: (a) Ngôn ngữ, (b) Cử chỉ, (c) Thông minh, sáng tạo và (d) Vốn kiến thức.

Thường thì thuyết trình không chỉ có nói không mà còn có các thiết bị và công cụ đi kèm (thiết bị và công cụ hỗ trợ), vì thế người ta mới phân biệt giữa diễn thuyết và thuyết trình. Các thiết bị và công cụ hỗ trợ chủ yếu được sử dụng khi thuyết trình hiện nay là Projector (máy chiếu) dùng để chiếu các slide (chuẩn bị bằng phần mềm Power Point), Video hoặc các file sử dụng phần mềm khác. Điểm mấu chốt của thuyết trình không chỉ là nói giỏi mà còn biết phối hợp tốt giữa nói và các thiết bị hỗ trợ. Nhiều khóa thuyết trình, nhiều buổi thuyết trình trước đây thường có đặc điểm chung là nói nhiều mà không sử dụng slide (các trang chiếu) hoặc chuẩn bị các slide quá cẩu thả, thiếu tính thu hút, thiếu kiến thức, thông tin,… Nhiều khi thính giả ở dưới không thể hiểu được diễn giả ở trên đang nói cái gì và nói tới đâu rồi,…

NHỮNG ĐIỂM CẦN LƯU Ý KHI THUYẾT TRÌNH

• Tính toán thời gian hợp lý

Lên kế hoạch, chuẩn bị và luyện tập trước sao cho bài thuyết trình chỉ chiếm 75% lượng thời gian ước lượng. Nếu bạn kết thúc sớm thì không sao nhưng nếu kết thúc muộn thì sẽ rất tệ. Nếu bạn muốn mọi người lắng nghe mình thuyết trình, chỉ nên dành 50% để trình bày và dành 25% còn lại để người nghe cùng tham gia.

(2)  Nội dung phù hợp

Khi chuẩn bị bài thuyết trình, hãy xác định những gì “phải”, “nên” và “có thể” đưa đến người nghe. Hãy hạn chế nội dung tùy theo thời gian thuyết trình và sự quan tâm của người nghe.

(3)  Làm bài thuyết trình thêm hấp dẫn

Đưa vào bài thuyết trình các câu chuyện, giai thoại, phép ẩn dụ để  chúng thêm thuyết phục thay vì chỉ đưa ra những dữ liệu đơn thuần.

• Lập dàn ý cho riêng mình: Hãy gạch ý đầu dòng thay vì dùng cả câu. Tô đậm những chỗ quan trọng.
• Luyện nói thật to: Bạn sẽ nói thật tự nhiên khi bạn luyện tập nhiều. Hãy tập nói thật to trước khi thuyết trình.

(6)  Dẹp bỏ sự lo lắng

Run sợ không phải là điều tốt khi thuyết trình. Không có đội trưởng đội bóng nào bảo đội của mình hãy bình tĩnh ngay trước khi vào trận. Thay vào đó, bạn hãy tự kiểm soát sự run sợ này bằng cách hít thật sâu từ cơ hoành và tưởng tượng mình sẽ kết thúc bài thuyết trình thành công. Được chuẩn bị tốt, bạn sẽ càng tự tin.

(7)  Sôi nổi và nồng nhiệt

Thái độ nhiệt tình, sôi nổi khi thuyết trình sẽ đem lại kết quả đáng ngạc nhiên cho bạn. Nếu giọng của bạn biểu cảm và cử chỉ sinh động, trông bạn sẽ tự tin và nồng nhiệt hơn.

(8)  Tạo cảm xúc khi thuyết trình

Các cuộc nghiên cứu cho thấy rằng các quyết định tuyển dụng có đến 60% là dựa vào khả năng tạo cảm xúc thiện cảm. Bởi vì, bạn đã đủ sức “tiếp thị” hay “bán” khả năng của mình bằng cách trình bày chính xác, khúc chiết và tràn đầy cảm xúc. Do đó, hầu hết mọi người tin rằng nắm vững các kỹ thuật nói thì sẽ thành công. Tuy nhiên, cảm xúc lại đóng vai trò quan trọng hơn, cũng có thể nói tạo cảm xúc chính là một kỹ năng quan trọng nhất trong thuyết trình.

(9)  Nghĩ trước tất cả những câu hỏi bạn có thể bị hỏi

Phần đặt và trả lời câu hỏi sau bài thuyết trình có khi còn quan trọng hơn chính bài thuyết trình.

NĂM YẾU TỐ LÀM CẢN TRỞ BÀI THUYẾT TRÌNH

Bạn đã mất rất nhiều công sức mới mời được các nhà đầu tư đến tham dự buổi thuyết trình quan trọng về tiềm năng của công ty bạn? Đừng mắc phải những lỗi sau đây.

(1)      Sai số liệu

Tính nhầm, thiếu số liệu hoặc công bố những số liệu cần giữ bí mật đều là những lỗi rất nghiêm trọng. Hãy đảm bảo những số liệu bạn đưa  ra là sát với thực tế. Chẳng một nhà đầu tư nào muốn làm việc với những người thiếu thực tế cả.

Slide dày đặc chữ, lỗi này rất nhiều người mắc phải. Có một nguyên tắc chung dành cho các nhà diễn thuyết có sử dụng Powerpoint: không quá 6 gạch đầu dòng trên một slide, không quá 6 từ cho mỗi gạch đầu dòng.

(2)      Quay lưng về phía người nghe

Đừng bao giờ quay lưng về phía người nghe quá 2 giây trong lúc thuyết trình. Quay mặt về phía thính giả, nhìn vào mắt họ trong khi nói là những bí quyết để thành công.

Kết thúc không tốt: kết thúc bài thuyết trình sao cho thật hiệu quả cũng không phải là một việc dễ làm. Kết thúc không chỉ đơn giản là tóm tắt lại bài thuyết trình của bạn và nói lời cảm ơn. Đừng quên đặt những câu hỏi cho người nghe về cảm nhận của họ cũng như dành thời gian để họ đặt câu hỏi về những vấn đề họ chưa hiểu hoặc muốn tìm hiểu sâu hơn.

(3)      Không trình bày về lợi ích

Muốn các nhà đầu tư dốc tiền vào các phần mềm hay dịch vụ của công ty bạn thì đương nhiên bạn phải trình bày về tính năng, chất lượng của các sản phẩm ấy. Nhưng đừng quên trình bày cho họ nghe về những doanh thu tiềm năng của công ty từ việc kinh doanh chúng, đó mới chính là những điểm các nhà đầu tư quan tâm nhất.

(4)      Người nghe không phù hợp

Nếu không tìm hiểu trước về đối tượng người nghe, bạn sẽ không có một bài thuyết trình phù hợp do vậy không thuyết phục. Nếu bạn thuyết trình về vấn đề phần mềm thì bài thuyết trình của bạn sẽ không có tác dụng với những nhà đầu tư quan tâm đến lĩnh vực năng lượng,…

(5)      Bỏ qua các rủi ro

Mọi vấn đề đều có thể chứa nhiều rủi ro. Bạn cho rằng chỉ trình bày về lợi ích và cơ hội của vấn đề trình bày mà không cần nhắc đến những rủi ro sẽ làm “yên lòng” thính giả? Trên thực tế thì không phải vậy. Hoàn toàn bỏ qua các nguy cơ rủi ro sẽ khiến thính giả cho rằng đây là một diễn giả không có cái nhìn thực tế và có thể bạn sẽ không thuyết phục được họ.

 9.4.2.Người dẫn chương trình

Thuật ngữ “lời giới thiệu” thuộc gốc La-tinh được ghép bởi hai từ: “intro” có nghĩa là bên trong và “ducere” có nghĩa dẫn đến. Lời giới thiệu phải rõ ràng, dẫn người nghe đi vào từng chi tiết, từng vấn đề của người trình bày để cùng nhau tranh luận và chứng minh sự hợp lý của chủ đề đó. Nói cách khác một lời giới thiệu phải “bán” được chủ đề và “bán” cả người thuyết trình cho người nghe.

Sau đây là một số gợi ý sẽ giúp bạn sắp xếp tốt một bài dẫn chương trình:

Một là, chuẩn bị kỹ những gì bạn định nói. Mặc dù phần giới thiệu chiếm thời gian rất ngắn, hầu như không quá 1 phút nhưng nó cũng yêu cầu bạn phải chuẩn bị kỹ lưỡng. Đầu tiên, bạn phải tập hợp những sự kiện xoay quanh 3 nội dung: chủ đề của bài nói, những thông tin cá nhân của người thuyết trình và tên của người đó. Thông thường nội dung chủ đề sẽ lôi cuốn khán giả, đó là lý do tại sao người nói lại lựa chọn chủ đề đó.

Hai là, thực hiện theo công thức T-I-S. Hầu hết những lời dẫn chương trình, công thức trên được xem là một hướng dẫn hữu ích trợ giúp sắp xếp những sự kiện tìm kiếm được: “T” là viết tắt của Topic – chủ đề. Hãy bắt đầu chính xác tiêu đề của người thuyết trình. “I” là viết tắt của Importance

– điều quan trọng. Bước này đòi hỏi bạn phải bắt được cây cầu nối chủ đề của người nói với sự thích thú của người nghe. “S” là viết tắt của Speaker – người thuyết trình. Bạn hãy liệt kê ra những khả năng nổi bật có liên quan đến chủ đề đó trong bài nói. Và cuối cùng bạn giới thiệu tên của người đó rõ ràng, rành mạch chính xác.

Dưới đây là ví dụ về một lời giới thiệu áp dụng theo công thức trên. Chủ đề mà người thuyết trình sẽ trình bày hôm nay là “Điện thoại phục vụ cho cuộc sống của bạn”.

Đối với tôi, một trong những bí ẩn lớn nhất chính là bí ẩn liên quan đến việc bạn gọi điện thoại.

Tại sao bạn gọi nhầm số? Tại sao nhiều lúc bạn gọi từ New York đến Chicago với thời gian nhanh hơn từ thành phố bạn đang sống đến một thành phố khác chỉ cách nhau một quả đồi? Người thuyết trình của chúng ta biết câu trả lời cho tất cả những câu trả hỏi liên quan đến điện thoại,…

Bây giờ ông sẽ cho chúng ta biết về cách thức phục vụ khách hàng của công ty ông. Nếu bạn cảm thấy hài lòng với phương thức phục vụ này, hãy xem ông như thần hộ mệnh của bạn. Còn nếu bạn không thoải mái với chiếc điện thoại của mình, hãy để ông là phát ngôn viên giải thích về vấn đề này.

Thưa quý ông quý bà, xin giới thiệu phó chủ tịch hội đồng quản trị công ty Điện thoại New York, ngài George Wellbaun!

Ba là, hãy thể hiện lòng nhiệt huyết. Khi trình bày phần giới thiệu cho một người diễn thuyết, phong cách là một vấn đề khá quan trọng. Bạn hãy nói một cách tự nhiên và thân thiện, thay vì nói những lời hoa mĩ, tỏ ra mình rất hân hạnh được giới thiệu người đó. Nếu bạn đưa ra một lời giới thiệu mà cao trào nằm ở cuối khi bạn tuyên bố tên người diễn thuyết vào cuối lời giới thiệu, tốt nhất những từ sau: “Tạm ngừng”, “làm đứt giọng” và “nhấn mạnh”. “Tạm ngừng” có nghĩa là một giây yên lặng trước khi đọc tên người diễn giả, nó sẽ tạo khoảng trống yên lặng trong hội trường và bạn cảm thấy rằng khán/thính giả như đang nín thở để chờ nghe tên của nhân vật chính thì bạn sẽ làm cho khán giả hứng thú với bài thuyết trình và vỗ tay chào đón người nói một cách nồng nhiệt hơn. Khi khán giả tỏ ra hân hoan, vui mừng thì sẽ tạo cảm hứng cho người nói và diễn giả sẽ trình bày hết khả năng buổi thuyết trình.

Bốn là, phải thể hiện sự chân thành. Điều cuối cùng là bạn hãy thành thật, thẳng thắn. Đừng bao giờ giới thiệu theo cách nói mỉa mai hay câu nói ác ý có thể làm khán/thính giả hiểu sai. Hãy nghiêm túc vì bạn đang  ở tình huống đòi hỏi phải có sự trang nhã, lịch thiệp. Có thể bạn và người thuyết trình thân thiết với nhau nhưng khán giả thì không. Bởi vì, một số lời đánh giá của bạn mặc dù không có ý gì và là vô tình nhưng rất có thể hiểu sai.

Năm là, chuẩn bị kỹ cho bài giới thiệu của mình. Khi giới thiệu, chúng ta phải tìm hiểu chắc chắn “người nào đó” ở đây thực sự là ai? Anh

ta đã thành công trong lĩnh vực gì. Chính vì vậy, chúng ta nên cân nhắc về việc chọn từ trong phần giới thiệu thể hiện danh dự của một người. Sau đây là một số nguyên tắc đã được đã được thời gian chứng minh:

• Hãy nói rõ lý do vì sao người đó lại nhận phần thưởng? Hãy nhớ giải thích một cách dễ hiểu.
• Hãy nói rõ về việc mọi người quan tâm đến cuộc sống và hoạt động của người được vinh danh hôm đó như thế nào?
• Hãy nói người đó có xứng đáng với giải thưởng không và mọi người cảm thấy như thế nào về việc đó.
• Chúc mừng người nhận giải thưởng và gửi những lời chúc tốt đẹp nhất của mọi người tới người đó.

Hãy nhớ rằng đừng tâng bốc thái quá về tầm quan trọng giải thưởng được trao. Thay vì nhấn mạnh tầm quan trọng của giải thưởng hãy làm nổi bật những tình cảm chân thành của những người trao giải.

  9.4.3.Thuật hùng biện diễn thuyết

Thuật hùng biện là nghệ thuật diễn thuyết trước công chúng sao cho trôi chảy, sinh động, trang nhã và đầy sức thuyết phục, thể hiện sức mạnh biểu cảm được bộc lộ qua vẻ đẹp của ngôn ngữ, nhờ đó mà thu hút và thuyết phục người nghe.

Một nhà lãnh đạo tài năng cần phải thành thục kỹ năng diễn thuyết trước công chúng, đôi khi chính nó giúp che giấu những khiếm khuyết khác. Tài hùng biện là một sự kết hợp giữa khả năng thiên bẩm và sự rèn luyện để thông hiểu ngôn ngữ, nắm vững kiến thức chuyên môn và kiến thức tổng quát về triết học cũng như khả năng kiến tạo một bố cục chặt chẽ và thuyết phục để trình bày quan điểm của mình.

Trong thực tế, kỹ năng này được sử dụng cho các mục đích rất khác nhau – Adolf Hitler, Martin Luther King, Abraham Lincoln,… đều là bậc thầy trong thuật hùng biện; họ đều biết cách sử dụng kỹ năng diễn thuyết trước công chúng để tạo ảnh hưởng đáng kể trên xã hội – nhưng theo các hướng hoàn toàn đối nghịch nhau. Gần đây, Bill Clinton, Fidel Castro và Obama được xem là những chính trị gia có kỹ năng ngang hàng với những nhân vật kể trên trong thuật hùng biện.

 9.4.3.1.Kỹ năng thuyết trình theo phong cách Obama

Trong bài diễn văn chấp nhận sự đề cử tranh cử tổng thống của Obama đọc ngày 28/8/2008, để chứng tỏ năng lực, ông đã sử dụng rất nhiều kỹ thuật hùng biện nhằm trình bày một bài diễn văn phi thường

làm rung động bao con tim, khối óc, chuyển tải tầm nhìn, làm sáng tỏ các quan điểm, thuyết phục và để lại ấn tượng mạnh mẽ. Obama đã nhắm đến những bất lợi có khả năng xảy ra; nhấn mạnh đến những giá trị chung và lịch sử; sử dụng các ngôn từ trong Kinh thánh; những ngôn từ mang tính biểu tượng của nước Mỹ; cụ thể hóa các thông điệp bằng việc tham khảo từ những trải nghiệm của chính ông; cung cấp các chi tiết chọn lọc để làm rõ các quan điểm của mình; những hình ảnh sống động và những đoạn tham khảo mang tính biểu tượng; giải quyết những quan điểm chống đối; vận dụng khéo léo các kỹ thuật lặp lại; những câu hỏi để làm tăng tính chất hùng biện và những câu hỏi yêu cầu sự đáp ứng của thính giả. Đây là bài diễn văn “hoành tráng”, “phi thường”, “truyền cảm hứng”, “khơi gợi cảm xúc”, “khơi gợi tinh thần đoàn kết” và là “bài diễn văn hay nhất kể từ thời tổng thống Kennedy”. Cách truyền đạt mạnh mẽ và thuyết phục của Obama đã đưa ông đến vị trí nhà hùng biện thuyết phục nhất và tài giỏi nhất trong thời đại chúng ta.

Kể từ khi được Đảng Dân chủ cử ra tranh cử cho đến lúc thắng cử và trở thành tổng thống thứ 44 của Hiệp chủng quốc Hoa Kỳ, Barack Obama đã nổi bật lên như là một nhà lãnh đạo có khả năng hùng biện vào bậc nhất thế giới. Chính ông đã đem sức mạnh của nghệ thuật hùng biện trở lại với nền chính trị Hoa Kỳ. Từ những bài diễn thuyết của ông, đã tạo ra những tràng vỗ tay cuồng nhiệt và từ đó làm thay đổi quan điểm của người nghe một cách triệt để. Cũng từ đó mà cuốn Nói theo phong cách Obama (nguyên văn: Say it like Obama) của tác giả Shel Leanne được ra đời.

Barack Obama đã biết trau chuốt các kỹ thuật và nghệ thuật diễn thuyết giúp ông trở thành một diễn giả có sức thuyết phục cao trước những diễn đàn có từ vài chục nghìn cho tới hàng trăm nghìn người. Thậm chí làn sóng ái mộ Barack Obama đã vượt ra ngoài ranh giới Mỹ, cụ thể là ông đã thu hút được 200.000 người ủng hộ bài diễn văn mà ông phát biểu tại Berlin – thủ đô của nước Đức vào tháng 7/2008.

Nếu bạn là một nhà lãnh đạo và đang tìm kiếm những cách để củng cố lại nhân viên của mình thì hãy học các kỹ năng diễn thuyết của Barack Obama. Dưới đây trình bày 7 kỹ năng diễn thuyết là:

(1)Cảm xúc mạnh mẽ khi thuyết trình

Một nhà hùng biện giỏi luôn bắt đầu bằng sự say mê. Từ lúc bước lên sân khấu, Obama đã thể hiện sự nhiệt tình cho những ý tưởng của mình. Nếu bạn không có niềm đam mê cho những gì mình đang muốn nói thì bạn sẽ chẳng bao giờ thuyết phục được ai chia sẻ sự hào hứng của mình đâu.

Truyền cảm hứng cho những người khác hướng đến những thành tựu vĩ đại: Vì Obama thường kết thúc các bài diễn văn một cách “mạnh mẽ” nên ông thường sử dụng các từ ngữ chuyển tải những khát vọng lớn, truyền cảm hứng và thôi thúc người nghe. Để chấm dứt các bài diễn văn một cách mạnh mẽ, Obama lần lượt nhắc lại các chủ đề và các khẩu hiệu quan trọng. Đồng thời, thôi thúc người khác hành động và để lại những ấn tượng mạnh mẽ sau cùng.

(2)Tầm nhìn rõ ràng, súc tích

Obama đã sử dụng kỹ thuật để chuyển tải quan điểm một cách minh bạch, thích đáng và thuyết phục. Tham khảo lịch sử và những vấn đề quen thuộc: Khi đặt những ý tưởng quan trọng vào một bối cảnh lịch sử, chúng có thể trở nên dễ tiếp thu. Sử dụng những từ ngữ mô tả để làm công cụ minh họa. Khai thác việc trình bày vấn đề bằng các biểu tượng. Nhân cách hóa các ý tưởng và gán cho các ý tưởng những thể cách đặc trưng.

Tầm nhìn muốn hấp dẫn người nghe thì phải thực sự ngắn gọn và rõ ràng. Dù bạn có đồng ý với nó hay không thì cũng không có một sai lầm của Obama trong cuộc tổng tuyển cử: “Bush đã đưa chúng ta vào tình trạng hỗn loạn. McCain là Bush và tôi thì không. Bây giờ, hãy cùng nhau đưa đất nước này tiến lên phía trước”. Vậy, tầm nhìn của công ty bạn là gì? Khi đã nhận ra được nó, hãy tạo cho nó thật ngắn gọn và nhắc lại thường xuyên.

(3)Bán lợi ích

Rất khó có thể thuyết phục người nghe hành động nếu họ không hiểu được những hành động đó có lợi gì cho họ. Trong bài nói bổ nhiệm Tổng thống Mỹ, Obama nói, “Hãy để cho tôi đánh vần chính xác những gì sẽ thay đổi nếu như tôi làm Tổng thống…”. Sau đó, ông đưa ra những vấn đề chủ chốt mà ông đã chuẩn bị trong suốt chiến dịch: Thuế, dầu, giáo dục, năng lượng, và chăm sóc sức khỏe. Những người nghe sẽ đặt câu hỏi cho chính họ: Họ quan tâm đến vấn đề gì trong số đó? Đừng để cho họ phải phỏng đoán.

(4)Biết kể chuyện

Những người thuyết trình tốt luôn kể những câu chuyện với một ngôn ngữ đầy sức hấp dẫn. Trong bài nói hôm 04/11, Obama đã kể câu chuyện về một thợ đóng thùng Ann Nixon 106 tuổi, một người phụ nữ mà ông miêu tả “được sinh ra là một thế hệ trải qua thời kỳ chiếm hữu nô lệ, không có ô tô, đường sá hoặc máy bay và khi đó tất cả mọi người đã không bỏ phiếu cho cô vì cô ta là một người phụ nữ và là người da màu”. Obama đã nói, “Bà Nixon đã không được phép bỏ phiếu”. Thay vào đó, ông đã gây xúc động mạnh cho người nghe tới thời điểm và nơi mà ông đang miêu tả bằng việc sử dụng ngôn ngữ rõ ràng và ngôn ngữ hình tượng.

 (5)Mời tham gia

Truyền cảm hứng cho những người truyền đạt để họ có thể mời những nhân viên và khách hàng trở thành thành viên của hội. Trong bài nói của mình, Obama nhận thức rõ với những người tham gia vào những việc trọng đại, “Nhưng trên hết, tôi sẽ không bao giờ quên được những người đã mang lại chiến thắng cho tôi. Thực sự nó là thuộc về các bạn”.

Thuyết phục người khác chấp nhận những quan điểm của mình. Các kỹ thuật thuyết phục tuyệt hảo: Đặt các vấn đề cạnh nhau để so sánh những điểm tương đồng và làm nổi bật những dị biệt. Tiến dần đến cao trào và để lại một ấn tượng mạnh mẽ vào phút chót. Đoạn kết thúc mạnh mẽ càng làm tăng nhiệt tình trong lòng thính giả, để lại ấn tượng mạnh trong lòng họ vào phút cuối.

(6)Sự lạc quan

Những nhà lãnh đạo biết truyền cảm hứng thường lạc quan hơn những người bình thường. Một lần, Obama đã nói rằng, muốn truyền cảm hứng cho mọi người thì người đó phải “luôn luôn hành động một cách tự tin”.

(7)Khuyến khích khả năng

Bạn sẽ chẳng bao giờ được biết đến như là một nhà lãnh đạo thực sự cho đến khi bạn truyền cảm hứng cho những người khác để hiểu sâu hơn những điều mà họ chưa lĩnh hội hết. Obama khuyến khích người nghe ở Chicago hôm 04/11 rằng, “Hãy để cho chúng tôi gợi lên một tinh thần mới của chủ nghĩa yêu nước, của trách nhiệm, nơi mà mỗi chúng ta đều có quyền quyết định”.

Bây giờ, hãy thay thế Obama là chính bạn trong mỗi ví dụ trên. Bằng việc kết hợp 7 kỹ năng diễn thuyết rồi áp dụng vào công việc hằng ngày   ở công ty, chắc chắn bạn sẽ làm cho nhân viên mình cảm thấy tự tin hơn. Không những thế, bạn còn tạo được một môi trường làm việc mà ở đó luôn luôn tràn đầy nhuệ khí làm việc, sự sáng tạo và đầy hứng thú.

Nói cách khác, các bài diễn thuyết của Barack Obama có sức hút đặc biệt, thể hiện cốt cách của nhà lãnh đạo tài ba xuất chúng. Phong cách  người dẫn đầu của Barack Obama thể hiện qua từng cử chỉ, lời nói và khả năng tạo sức hút lớn đối với đám đông, từ đó “truyền cảm hứng” là những sợi chỉ đó xuyên suốt, là những đặc điểm dễ nhận thấy trong phong cách diễn thuyết của nguyên Tổng thống obama.

Diễn thuyết theo cách Obama là tập hợp các bài diễn thuyết hay và giàu cảm hứng nhất của vị tổng thống da màu đầu tiên của Hoa Kỳ là một

trong những vị tổng thống được thế giới và người dân Hoa Kỳ chú ý và  kỳ vọng nhất khi nhậm chức vào thời điểm đặc biệt nhạy cảm, khi các vấn đề như chủ nghĩa khủng bố, xung đột sắc tộc và an sinh xã hội đang ngày càng trở nên cấp bách. Diễn thuyết theo phong cách truyền tải thành công thông điệp ý nghĩa đến với người nghe. Obama, bạn sẽ học được cách sử dụng truyền thông của nhà lãnh đạo xuất sắc để:

• Truyền động lực;
• Khơi gợi tâm huyết;
• Gieo lòng tin;
• Thúc giục hành động.

9.4.3.2.Mười bí quyết thuyết trình

Mỗi người trong cuộc sống đều có một hoặc nhiều cái sợ. Chắc chắn rất nhiều người sợ già, sợ ốm đau bệnh tật, bên cạnh đó có người lại sợ những cái cụ thể như sợ rắn, sợ chuột, sợ mèo,… và thậm chí có người sợ nói chuyện trước đám đông, sợ phát biểu ý kiến, sợ phải trình bày một vấn đề nào đó.

Người thuyết trình giỏi cần tự tin, khả năng giao tiếp khéo, trình bày một vấn đề thuyết phục. Nếu bạn muốn trở thành người giao tiếp tốt, bán hàng thành công, thuyết trình hiệu quả cần học tập và rèn luyện liên tục trong thời gian dài về giao tiếp và thuyết trình hay bán hàng tại các trung tâm đào tạo kỹ năng.

Trên thế giới khi nói đến tài diễn thuyết trước công chúng phải nói đến Steve Jobs và Obama. Vậy, đâu là bí quyết thuyết trình thành công của Obama, Steve Jobs? Họ đều có phong cách riêng và bí quyết riêng hình thành nên nghệ thuật thuyết trình bậc thầy, bí quyết thuyết trình của Obama hay bí quyết thuyết trình của Steve Jobs đều được phân tích và xuất bản thành sách bán trên toàn thế giới.

Dưới đây là 10 bí quyết thuyết trình hiệu quả cho một bài diễn thuyết ấn tượng và thuyết phục. Từ những bí quyết này bạn có thể hình thành một phong cách riêng cộng với ngôn ngữ cơ thể riêng của bạn.

(1)Xác định nội dung chính hay mục đích của bài nói chuyện

Người nghe cần biết những gì từ bài nói của mình và họ nên cảm nhận nội dung đó như thế nào?

Nội dung chính cần giới thiệu hay cần bàn luận/tranh luận là gì? Cần phân biệt được “cái cần biết” và “nếu biết cũng tốt”.

Sau 20 phút có thể quên 40% những gì nghe được; sau nửa ngày      đã quên mất 60% và sau một tuần thì tới 90% nội dung có thể bị quên!  (Nguồn Yale University). Chính vì vậy, xác định nội dung chính của bài thuyết trình rất quan trọng!

(2)Tập trung thông tin “Vì người nghe”

Người nghe đến dự buổi diễn thuyết của bạn với mục đích là giải quyết được một vấn để họ đang gặp phải, có thể là một giải pháp kinh doanh họ chưa nghĩ ra. Nên lưu ý rằng người nghe không quan tâm đến bạn (người nói) mà quan tâm đến chính họ. Họ muốn biết, muốn cảm nhận và muốn thực hiện một việc gì đó sau khi nghe bạn thuyết trình. Tất cả những thông điệp nên tập trung cho người nghe.

(3)Tạo sự tin tưởng

Nên nói gì để người nghe tin vào bạn và các thông tin bạn nói?

Có nên đưa thông tin về bản thân bạn (quá trình học tập nghiên cứu, kinh nghiệm làm việc, kiến thức nền) để tạo niềm tin? Đưa thông tin về những chương trình, tổ chức bạn đang làm việc?

Thật sự là không nên vì nếu bạn nói quá nhiều về mình như vậy người nghe sẽ có thể mất cảm tình, chán nản, nghi ngờ rằng tại sao bạn lại phải cố gắng tạo niềm tin như vậy, nói nhiều như vậy, tự quảng cáo mình nhiều như vậy!

(4)Nên đi thẳng vào vấn đề?

Dẫn dắt là một nghệ thuật của buổi thuyết trình, bí quyết dẫn dắt hiệu quả có thể đến từ số liệu thống kê, câu chuyện tình huống, một thông điệp gây sốc, tò mò,… dùng những câu dẫn dắt để tạo thêm sự quan tâm của người nghe nên nói ngắn gọn và dùng từ ngữ dễ hiểu và phải giải thích những gì chưa rõ ràng.

(5)Người nghe dễ theo dõi nội dung của bạn

Muốn vậy, bài thuyết trình của bạn phải dễ hiểu, logic, xoáy sâu vào trọng tâm nội dung thuyết trình.

Ví dụ bố cục của bài thuyết trình:

     a.Theo trật tự thời gian:

“Chương trình được UNDP tiến hành từ năm 2000….. Hai năm sau đó… Và đến năm 2007…”.

a. Theo các vấn đề trái ngược:

“Các nhà sản xuất cho rằng họ có thể tự tiến hành và đảm bảo việc kiểm tra hóa chất tồn dư trong sản phẩm nhưng chúng tôi cho rằng việc đó phải được tiến hành bởi các tổ chức nghiên cứu độc lập…”.

b. Vấn đề – giải pháp:

“Chúng ta chưa có thông tin đầy đủ về ưu, nhược điểm của hình thức thi trắc nghiệm đối với học sinh của trường nhưng chúng ta có thể cho các em làm các bài kiểm tra và thi thử nghiệm…”.

1. Gợi ý – tranh luận: lập luận và đưa dẫn chứng thuyết phục: Lập luận: “Bởi vì ta đã ký kết công ước vì quyền trẻ em”; “Bởi trẻ em là tương

lai của đất nước”;…

Dẫn chứng dễ thuyết phục:

“Bởi vì không ai muốn chứng kiến bạo lực học đường”;

“Bởi không ai muốn con, cháu mình bị đau ốm do thiếu vacxin…”.

(6)Các số liệu phải rõ ràng và dễ hiểu

Nên so sánh thông tin cần truyền đạt với những gì đã được biết rõ   và nhiều người biết. Đôi khi bạn phải linh hoạt trong tính toán một chút!

“Nếu bị một chiếc xe đang chạy với tốc độ 70 km/giờ đâm phải, nạn nhân sẽ trong tình trạng tương tự một người bị rơi từ tầng 6 của tòa nhà chúng ta đang ngồi xuống đất!”.

(7)Phải “lựa” từ và câu dễ hiểu cho người nghe

Người nghe đến từ nhiều vùng miền khác nhau nên tiếng địa phương cũng khác nhau. Vì vậy, nên dùng những thuật ngữ phổ thông và dễ hiểu vì những thuật ngữ như vậy có thể rất rõ ràng với bạn nhưng chưa hẳn đã rõ ràng với người khác!

(8)Thể hiện trạng thái tình cảm phù hợp với nội dung truyền tải Một tin/một nội dung gây hứng thú: Hãy thể hiện sự nhiệt tình! Một tin buồn? Thể hiện sự nghiêm trang, nghiêm túc.

Vấn đề này cần được lưu tâm không những khi bạn nói/trình bày mà cả khi chuẩn bị cho xuất hiện trước công chúng. Hiện tượng một nữ cán bộ cười trước ống kính trong khi nâng bảng ghi số tiền ủng hộ của công ty cho nạn nhân sập cầu là rất không nên.

(9)Trả lời cho những ý kiến trái ngược mà bạn biết rõ ràng

“Bạn có thể tự hỏi rằng: Mắm tôm có phải là nguyên nhân gây bệnh tả hay không? Câu trả lời của chúng tôi là…”.

(10)Tóm tắt

Sau buổi thuyết trình, người trình bày cần tóm tắt lại những nội dung chính của buổi hôm đó, nhằm mục đích giúp người nghe một lần nữa hệ thống lại những gì cần nhớ, phần nào là quan trọng nhất, không những vậy nhờ có phần tóm tắt này mà buổi thuyết trình tiếp theo sẽ hiệu quả hơn bởi tính logic của nó.

  9.4.4.Tiêu chuẩn phân tích, đánh giá bài thuyết trình hiệu quả

Việc nghiên cứu các diễn giả khác là một kỹ năng cốt yếu quan trọng. Khả năng phân tích một bài thuyết trình hiệu quả sẽ đẩy nhanh hơn bước trưởng thành của bất kỳ diễn giả nào. Bài viết này sẽ nêu lên một vài câu hỏi để bạn tự hỏi mình khi đánh giá một bài thuyết trình. Hãy đặt các  câu hỏi này khi bạn tham dự một buổi thuyết trình hoặc xem một đoạn video,hoặc đọc một diễn văn. Các câu hỏi này cũng áp dụng được khi bạn tiến hành một cuộc tự đánh giá về các bài thuyết trình của bạn.

Mục đích bài thuyết trình

Trong phân tích bài thuyết trình, việc nắm được mục đích của diễn giả là điều cốt yếu vì nó có tác động đến bước đường bạn nghiên cứu nó.

• Mục đích của diễn giả là gì? Là để giáo dục/định hướng? Để truyền cảm hứng tinh thần? Để thuyết phục? Để góp vui/giải trí?
• Thông điệp cốt lõi được truyền tải là gì?
• Tại sao diễn giả này lại thuyết trình đề tài này? Diễn giả này có phải là người thích hợp hay không?
• Mục đích có được đạt đến hay không?

Khán giả và bối cảnh bài thuyết trình

Một diễn giả sẽ cần phải dùng các kỹ thuật khác nhau để kết nối được với một đám đông người nghe lên đến 1500 người hơn là với đám đông chỉ có 15 người. Tương tự, các kỹ thuật khác nhau sẽ được dùng khi truyền thông với giới trẻ, khác với khi truyền thông với các lãnh đạo doanh nghiệp.

• Bài thuyết trình này được nói ở đâu và khi nào?
• Đâu là đối tượng chính yếu trong lớp khán giả? Kỹ sư? Sinh viên? Người già? Vận động viên? Lãnh đạo doanh nghiệp?
• Khán giả đông hay ít?
• Ngoài lớp khán giả chính ngồi trong khán phòng để nghe bạn nói còn có khán giả mục tiêu nào khác ở bên ngoài không? (ví dụ: trên Internet hay các phương tiện truyền thông khác).

Nội dung và cấu trúc bài thuyết trình

Nội dung bài thuyết trình cần phải được chọn lọc và tổ chức làm sao đó để đạt được mục đích chính yếu của bài thuyết trình. Tiêu điểm là quan trọng – các thông tin ngoài lề có thể làm yếu đi một lập luận.

Trước bài thuyết trình

• Đã có diễn giả nào thuyết trình về đề tài này chưa? Thông điệp của họ có tương tự, không có liên hệ hoặc ngược lại với thông điệp thuyết trình của mình không?
• Diễn giả được giới thiệu thế nào? Có thích hợp không?
• Phần giới thiệu diễn giả cần làm rõ lý do tại sao khán giả cần phải nghe diễn giả này nói chủ đề này trong lúc này hay không?
• Ngôn ngữ cơ thể diễn giả thể hiện như thế nào khi bước ra sân khấu? Ngôn ngữ cơ thể lúc đó thường là dấu hiệu cho biết mức độ tự tin của diễn giả.

Mở đầu bài thuyết trình

Để tạo được ấn tượng ngay từ đầu với khán giả, lời lẽ câu chữ, ngôn ngữ cơ thể và những gì xuất hiện trong phần mở đầu bài thuyết trình là những yếu tố hết sức quan trọng quyết định thành công của buổi thuyết trình.

• Lời mở đầu có trở thành chiếc lưỡi câu kéo khán giả đi vào bài thuyết trình hay không? Hay diễn giả chỉ mở đầu với câu nói khô khan, đại loại như “Tôi rất vui được đứng nói ở đây hôm nay”.
• Bài thuyết trình được mở đầu bằng một câu chuyện? Một chuyện cười? Một số liệu thống kê gây sửng sốt? Một phát biểu gây tranh cãi? Một hình ảnh sống động?
• Phần mở đầu có cho biết rõ mục đích của bài thuyết trình không?
• Lời mở đầu có đáng ghi nhớ hay không?

Thân bài thuyết trình

• Bài thuyết trình có cô đọng, tập trung vào tiêu điểm hay không? Chẳng hạn, mọi lý lẽ, câu chuyện, giai thoại có liên hệ chặt chẽ với mục đích chính yếu không?
• Các ví dụ hay số liệu thống kê có được trưng ra để minh họa rõ nét cho các lập luận không?
• Các hình ảnh ẩn dụ, so sánh có được dùng để làm người nghe dễ hiểu hơn không?
• Bài thuyết trình có được tổ chức logic không? Có dễ để người nghe theo dõi không?
• Diễn giả có tạo được chiếc cầu nối chuyển tiếp đi từ phần này đến phần kia của bài thuyết trình không?

Kết bài thuyết trình

Như phần mở đầu, những từ ngữ, ngôn ngữ cơ thể và hình ảnh minh họa hỗ trợ trong phần kết bài cũng giữ vai trò quan trọng không kém. Chúng phải tạo được dư âm vang vọng trong lòng người nghe.

• Kết luận có súc tích?
• Kết luận có dễ nhớ?
• Nếu thích hợp, có một lời kêu gọi hành động không?

Các kỹ năng và kỹ thuật trình bày

Các kỹ năng trình bày giống như một thùng công cụ khổng lồ – các diễn giả tài ba nhất luôn biết rõ khi nào thì dùng công cụ nào và cho mục đích gì.

Sự nhiệt tình và kết nối với người nghe

• Diễn giả có tỏ ra nhiệt tình không? Nhiệt tình thế nào?
• Diễn giả có tương tác với người nghe không? Nó có hiệu quả không?
• Thông điệp hướng đến khán giả hay hướng về diễn giả?

Sự hài hước

• Diễn giả có nói gì hài hước không?
• Sự hài hước diễn giả thể hiện có thích hợp với khán giả không?
• Diễn giả có những khoảng dừng thích hợp trước và sau những từ ngữ, cụm từ, hay điểm trình bày quan trọng không?
• Những gì hài hước ấy có ăn nhập với bài thuyết trình không?

Hãy hài hước – bài thuyết trình của bạn sẽ rất thu hút.

Công cụ hình ảnh

• Chúng có được thiết kế hiệu quả không?
• Chúng có hỗ trợ hiệu quả các lập luận đưa ra?
• Việc dùng các công cụ hình ảnh hỗ trợ có nhịp nhàng cùng lúc với lời diễn giả?
• Chúng làm tăng hay giảm năng lượng của bài thuyết trình?
• Chúng đơn giản và dễ hiểu?
• Chúng có dễ thấy? (chẳng hạn, cỡ chữ đủ to,…).

Ngôn ngữ cơ thể

• Tư thế hay dáng điệu của diễn giả có toát lên được sự tự tin, tự chủ hay không?
• Các cử chỉ có tự nhiên, đúng lúc và hỗ trợ hiệu quả những gì đang nói?
• Các cử chỉ có dễ thấy?
• Việc tiếp xúc mắt có hiệu quả trong việc kết nối diễn giả với toàn bộ khán giả?

Giọng nói

• Giọng diễn giả có dễ nghe không?
• Diễn giả có linh hoạt trong việc tăng giảm âm lượng không?
• Tốc độ có thay đổi không? Thường thì nó có chậm đủ để người nghe hiểu được?
• Những khoảng dừng có được dùng để nhấn mạnh, tạo phấn khích hay kịch tính không?

Ngôn từ

• Lời lẽ, từ ngữ, câu chữ diễn giả dùng có thích hợp với người nghe không?
• Câu cú có ngắn gọn và dễ hiểu không?
• Có biệt ngữ hay kiểu nói phức tạp không cần thiết không?
• Công cụ tu từ nào được dùng đến? (chẳng hạn, sự lặp lại, điệp âm, quy tắc ba cụm từ,…).

Những gì không sờ thấy được

• Bài thuyết trình đem đến cho bạn cảm giác thế nào?
• Bạn có bị thuyết phục không?
• Bạn có muốn lắng nghe diễn giả này vào những lần sau không?
• Có những ý tưởng hay kỹ thuật mới lạ nào chưa ai dùng đến không?

Tóm lại, kỹ năng thuyết trình không chỉ đơn giản là học cách trình bày hay diễn đạt mà đây là công việc đòi hỏi bạn còn phải thành thạo hàng loạt kỹ năng khác, bởi vì kỹ năng thuyết trình là sự kết hợp của kỹ năng ngôn ngữ, kỹ năng lập luận, kỹ năng giao tiếp, kỹ năng tự nghiên cứu, kỹ năng viết, kỹ năng ứng dụng công nghệ thông tin, kỹ năng làm chủ stress… Đó là chưa nói, bạn còn phải có kỹ năng phân tích, hiểu biết về tâm lý thính giả và khả năng tiếp cận, tác động đối với người nghe.

Việc rèn luyện kỹ năng thuyết trình là một phần không thể tách rời với việc rèn luyện tư duy nói riêng cũng như với việc rèn luyện nhân cách con người toàn diện nói chung. Kỹ năng thuyết trình là một trong những kỹ năng tương đối khó, vì vậy đòi hỏi cần phải rèn luyện thường xuyên mới đạt được hiệu quả thuyết trình tăng lên đáng kể.

TÓM TẮT CHƯƠNG 9

Chương 9 cung cấp một cái nhìn toàn diện về kỹ năng thuyết trình – một năng lực thiết yếu trong học tập và môi trường nghề nghiệp hiện đại. Thông qua việc phối hợp nội dung lý thuyết với các kỹ năng thực hành, chương trình bày sự tích hợp giữa kiến thức nền và các bước cụ thể nhằm giúp người học phát triển toàn diện khả năng diễn đạt bằng lời nói trước đám đông.

Phần đầu chương khái quát về thuyết trình, xác định đây không chỉ là hành động truyền đạt thông tin, mà còn là quá trình tương tác, gây ảnh hưởng và truyền cảm hứng đến người nghe. Việc hiểu rõ mục tiêu, đối tượng, bối cảnh thuyết trình là nền tảng để lựa chọn phong cách và nội dung phù hợp.

Tiếp theo, nội dung chương hướng dẫn người học cách chuẩn bị thuyết trình một cách có hệ thống. Từ việc thu thập thông tin, sắp xếp ý tưởng, đến việc chọn lựa phương tiện hỗ trợ, người thuyết trình cần đầu tư thời gian để đảm bảo tính logic và sức thuyết phục của bài nói. Việc luyện tập, kiểm soát thời gian và tâm lý cũng được nhấn mạnh như yếu tố thiết yếu để chuẩn bị thành công.

Chương cũng tích hợp kiến thức về cấu trúc thuyết trình, gồm ba phần: mở đầu, nội dung chính và kết thúc. Mỗi phần cần được thiết kế chặt chẽ, có điểm nhấn và liên kết mạch lạc nhằm duy trì sự chú ý và hiểu biết của người nghe.

Cuối cùng, chương trình bày các nguyên tắc và kỹ thuật để thuyết trình hiệu quả: sử dụng ngôn ngữ cơ thể, giọng nói, giao tiếp ánh mắt và phản hồi với khán giả, từ đó tạo nên sự tự tin, chuyên nghiệp và thuyết phục.

CÂU HỎI ÔN TẬP VÀ THỰC HÀNH

1. CÂU HỎI ÔN TẬP

1. Thuyết trình là gì và tại sao kỹ năng thuyết trình lại quan trọng trong giao tiếp hiện đại?

👉 Gợi ý: Định nghĩa cơ bản về thuyết trình; vai trò của thuyết trình trong truyền đạt thông tin, thuyết phục và xây dựng hình ảnh cá nhân hoặc tổ chức.

1. Trình bày các bước chuẩn bị cơ bản trước khi thực hiện một bài thuyết trình hiệu quả.

👉 Gợi ý: Nghiên cứu đối tượng nghe, xác định mục tiêu, lập dàn ý, chuẩn bị nội dung và phương tiện hỗ trợ.

1. CÂU HỎI THẢO LUẬN
2. Theo bạn, cấu trúc bài thuyết trình gồm những phần nào? Hãy nêu vai trò của từng phần trong việc làm cho bài thuyết trình trở nên logic và thuyết phục.
   👉 Gợi ý: Mở đầu (thu hút sự chú ý), thân bài (trình bày nội dung chính), kết luận (tóm tắt và kêu gọi hành động).
3. Làm thế nào để tăng tính tương tác và hiệu quả khi thuyết trình trước nhóm đông người? Bạn có thể chia sẻ kinh nghiệm hoặc ví dụ minh họa.
   Gợi ý: Sử dụng câu hỏi mở, kể chuyện, ngôn ngữ cơ thể, sử dụng công cụ hỗ trợ đa phương tiện.

III. BÀI TẬP TÌNH HUỐNG

5. Bài tập 1: Bạn được giao thuyết trình về “Lợi ích của việc học kỹ năng mềm trong học tập và công việc.” Hãy lập dàn ý chi tiết cho bài thuyết trình này, đảm bảo đủ ba phần cơ bản và rõ ràng.

👉 Hướng dẫn: Xác định mục tiêu, nhóm ý chính, sắp xếp ý theo thứ tự logic, chuẩn bị phần mở đầu và kết luận thuyết phục.

1. Bài tập 2: Khi thuyết trình, bạn gặp phải sự cố kỹ thuật như mất loa hoặc máy chiếu không hoạt động. Hãy mô tả cách bạn xử lý tình huống này để vẫn giữ được sự tự tin và tiếp tục bài thuyết trình hiệu quả.

👉 Hướng dẫn: Giữ bình tĩnh, tận dụng ngôn ngữ cơ thể, chuyển sang phương pháp thuyết trình không phụ thuộc thiết bị.

1. Bài tập 3: Trong một bài thuyết trình, bạn nhận thấy khán giả có vẻ không tập trung hoặc mất hứng thú. Hãy đề xuất ít nhất 3 cách thức giúp bạn thu hút lại sự chú ý và tạo động lực cho người nghe.

👉 Hướng dẫn: Sử dụng câu chuyện, hỏi đáp, thay đổi giọng nói, tương tác trực tiếp, sử dụng hình ảnh hoặc video minh họa.

TÀI LIỆU THAM KHẢO

Angelou, M. (2015). The impact of emotional connection in communication.

Aristotle. (384–322 TCN). Rhetoric.

Bách khoa toàn thư Britannica. (2020). Thuyết trình. Encyclopædia Britannica.

Bell, A. G. (2015). Preparation is key to success.

Britannica. (2020). Presentation. Encyclopædia Britannica.

Britannica. (2022). Presentation Skills. Encyclopædia Britannica. https://www.britannica.com/

Brown, B. (2018). Dare to lead. Random House.

Brown, B. (2019). Dare to Lead: Brave Work. Tough Conversations. Whole Hearts. Random House.

Buffett, W. (2015). The importance of communication skills.

 Cambridge University. (2021). Presentation Methodologies.

Hall, R. (2017). Kỹ thuật thuyết trình trong truyền thông hiện đại.

Harari, Y. N. (2020). 21 Lessons for the 21st Century. Vintage.

Harmer, J. (2009). Thực hành giảng dạy tiếng Anh.

Harvard Business Review. (2020). Những bài thuyết trình quyền lực.

Harvard Business School. (2020). Public Speaking: Strategies for Success.

Harvard University. (2018). Effective Presentation Strategies. Harvard Extension School.

 Harvard University. (2020). Effective Presentation Skills.

Jobs, S. (2015). The power of storytelling in presentations.

Kotter, J. P. (2020). Leading Change. Harvard Business Review Press.

 Lê Văn Quang. (2022). Thuyết trình trong kinh doanh. NXB Lao động.

Lê, Thẩm Dương. (2020). Kỹ năng mềm trong thế kỷ 21. NXB Tổng hợp TP. HCM.

Lopez, M. (2018). Authentic Communication. New York: Routledge.

Lytaeva, M. A., & Talalakina, E. V. (2011). Presentation Skills in Intercultural Context. Procedia.

Nguyễn Chí Thành. (2020). Kỹ năng hội nhập cho thế hệ trẻ. NXB Trẻ.

 Nguyễn Hồng Sơn. (2023). Thuyết trình và giảng dạy. NXB Giáo dục Việt Nam.

Nguyễn Minh Thuyết. (2017). Giáo dục phát triển năng lực và kỹ năng thế kỷ 21. NXB Giáo dục.

Nguyễn Minh Thuyết. (2019). Kỹ năng giao tiếp và thuyết trình. NXB Giáo dục.

Nguyễn Quốc Trung. (2020). Nghệ thuật trình bày trước công chúng. NXB Trẻ.

Nguyễn Thanh Bình. (2017). Thuyết phục trong kinh doanh. NXB Trẻ.

Nguyễn Thị Bích Hạnh. (2012). Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh phổ thông – Một số vấn đề lý luận và thực tiễn. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

Nguyễn Thị Minh Tâm. (2018). Nghệ thuật thuyết trình. NXB Tổng hợp TP.HCM.

Nguyễn Thị Phương Hoa. (2011). Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm. NXB Đại học Sư phạm.

Nguyễn Thị Thu Hương. (2023). Thuyết trình và Giao tiếp công chúng. NXB Tổng hợp TP.HCM.

 Nguyễn Văn Hùng. (2019). Kỹ năng giao tiếp và thuyết trình trong doanh nghiệp. NXB Kinh tế.

Nguyễn, Hữu Hợp. (2021). Giáo dục hiện đại và kỹ năng trình bày. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.

Nguyễn, Quốc Vương. (2021). Học để làm người tự do. NXB Trẻ.

Oxford University. (2021). Giao tiếp hiệu quả trong lãnh đạo.

Phạm Hồng Phước. (2023). Nghệ thuật giao tiếp hiện đại. NXB Tổng hợp TP.HCM.

Phạm Quốc Thắng. (2020). Giao tiếp trong quản lý. NXB Chính trị Quốc gia.

Phạm, Hồng Phước. (2023). Nghệ thuật giao tiếp và thuyết trình. NXB Văn hóa Thông tin.

Pink, D. H. (2021). To Sell is Human: The Surprising Truth About Moving Others. Penguin.

Robbins, T. (2017). Bất khuất. New York: Simon & Schuster.

Sinek, S. (2019). Start With Why: How Great Leaders Inspire Everyone to Take Action. Penguin.

Smirnova, N. V., & Nuzha, I. V. (2013). Modern educational communication in higher education. Procedia.

Stanford University. (2019). Designing Presentations that Matter. Stanford d.school.

Stanford University. (2021). Trung tâm giảng dạy và học tập.

Trần Thị Lan. (2021). Phương pháp thuyết trình và kỹ năng thuyết phục. NXB Đại học Quốc gia.

Trần, Thị Lý. (2022). Giáo dục đại học và năng lực trình bày sáng tạo. NXB Giáo dục Việt Nam.

Trường Đại học Kinh tế Quốc dân Hà Nội. (2019). Kỹ năng thuyết trình chuyên nghiệp.

Từ điển Bách khoa Việt Nam. (2023). Mục từ “Thuyết trình”. Trung tâm Bách khoa toàn thư Việt Nam.

Vũ Thành Tự Anh. (2022). Tư duy phản biện và thuyết phục. NXB Tri thức.

Yousafzai, M. (2018). Chúng tôi là người tị nạn. Hachette Book Group.