ỨNG DỤNG MÔ HÌNH TÍCH HỢP STEAM VÀ SEL TRONG GIÁO DỤC MẦM NON CHO TRẺ 5-6 TUỔI: TỪ KIẾN THỨC ĐẾN KỸ NĂNG SỐNG BỀN VỮNG

ỨNG DỤNG MÔ HÌNH TÍCH HỢP STEAM VÀ SEL TRONG GIÁO DỤC MẦM NON CHO TRẺ 5-6 TUỔI: TỪ KIẾN THỨC ĐẾN KỸ NĂNG SỐNG BỀN VỮNG

Applying the Integrated STEAM and SEL Model in Early Childhood Education for 5–6-Year-Olds: From Knowledge to Sustainable Life Skills

Abstract: This study evaluates the effectiveness of integrating STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, and Mathematics) and SEL (Social and Emotional Learning) in developing spatial orientation skills among 5–6-year-old children in Ho Chi Minh City. Through a pedagogical experiment involving 60 children, quantitative results revealed significant improvements in the experimental group compared to the control group, while qualitative data indicated positive growth in collaboration, self-confidence, and problem-solving skills. The findings affirm the potential of the STEAM–SEL model in early childhood education, fostering a generation that is not only scientifically and technologically competent but also emotionally intelligent and creatively minded.

Keywords: STEAM, SEL, spatial orientation, early childhood, social-emotional development, experiential learning, holistic growth.

 

Tóm tắt

Nghiên cứu này đánh giá hiệu quả của việc tích hợp STEAM và SEL trong phát triển kỹ năng định hướng không gian cho trẻ 5–6 tuổi tại TP.HCM. Thông qua thực nghiệm sư phạm với 60 trẻ, kết quả định lượng cho thấy nhóm thực nghiệm tiến bộ rõ rệt so với nhóm đối chứng; dữ liệu định tính cũng ghi nhận sự phát triển tích cực về hợp tác, tự tin và giải quyết vấn đề. Kết quả khẳng định tiềm năng của mô hình STEAM–SEL trong giáo dục mầm non, góp phần hình thành thế hệ trẻ vừa có năng lực khoa học – công nghệ, vừa giàu cảm xúc và sáng tạo.

7 từ khóa: STEAM, SEL, định hướng không gian, mầm non, cảm xúc xã hội, trải nghiệm, phát triển toàn diện.

 

1. Mở đầu (Introduction)

1.1. Bối cảnh giáo dục đương đại và yêu cầu về năng lực thế kỷ 21

Thế giới đang trải qua những biến đổi sâu rộng, được mô tả bằng các khái niệm VUCA (Volatility – Biến động, Uncertainty – Bất định, Complexity – Phức tạp, Ambiguity – Mơ hồ) và gần đây hơn là BANI (Brittle – Dễ vỡ, Anxious – Lo lắng, Non-linear – Phi tuyến tính, Incomprehensible – Khó hiểu). Những bối cảnh này đặt ra yêu cầu mới về năng lực con người trong thế kỷ 21, vượt xa việc truyền thụ kiến thức đơn thuần. Giáo dục ngày nay không chỉ là sự chuẩn bị cho tương lai mà còn là hành động chủ động định hình tương lai. Như Tuyên bố của UNESCO (2021) đã nhấn mạnh: “Giáo dục không còn là sự chuẩn bị cho tương lai – nó chính là hành động định hình tương lai.” Tạp chí Giáo dục Harvard (2023) cũng khẳng định: “Trong kỷ nguyên của sự thay đổi nhanh chóng, khả năng thích ứng và học hỏi không ngừng là năng lực sống còn, bắt nguồn từ giáo dục sớm.” Điều này đòi hỏi một sự chuyển đổi trong triết lý và phương pháp giáo dục, hướng tới việc trang bị cho người học những kỹ năng toàn diện để thích nghi và phát triển.

1.2. Tầm quan trọng của giáo dục mầm non trong việc hình thành kỹ năng nền tảng

Giáo dục mầm non giữ vị trí nền tảng, là giai đoạn vàng để hình thành các kỹ năng cơ bản, đặc biệt là kỹ năng nhận thức và vận động. Nelson Mandela đã đúc kết: “Giáo dục là vũ khí mạnh mẽ nhất mà con người có thể sử dụng để thay đổi thế giới” (Harvard Graduate School of Education, 2019; Stanford University, 1993; Mandela, trích theo VnExpress, 2021). Tầm quan trọng này cũng được Hội nghị Thượng đỉnh Giáo dục Thế giới (2023) tái khẳng định: “Giáo dục mầm non chất lượng là nền tảng vững chắc cho sự phát triển bền vững của mỗi quốc gia.” Giáo sư Howard Gardner (Đại học Harvard, 2022) cũng đã chỉ ra: “Thời thơ ấu là giai đoạn vàng để gieo mầm cho mọi loại hình trí thông minh, bao gồm cả trí thông minh không gian và trí tuệ cảm xúc.” Trong số các kỹ năng cơ bản, kỹ năng định hướng không gian đóng vai trò thiết yếu, là nền tảng cho sự phát triển nhận thức, vận động, tư duy logic và khả năng học toán học sau này của trẻ. Kỹ năng này không chỉ giúp trẻ di chuyển an toàn trong môi trường vật lý mà còn là cơ sở cho tư duy trừu tượng và giải quyết vấn đề.

1.3. Xu hướng tích hợp STEAM và SEL trong giáo dục mầm non

Trong những năm gần đây, STEAM và SEL nổi lên như hai xu hướng giáo dục trọng tâm, nhận được sự quan tâm lớn từ các nhà khoa học và thực tiễn giáo dục.

• STEAM (Science, Technology, Engineering, Arts, Mathematics) thúc đẩy phát triển tư duy logic, khả năng giải quyết vấn đề và sáng tạo thông qua các hoạt động thực hành, khám phá liên ngành. Các hoạt động STEAM khuyến khích trẻ đặt câu hỏi, thử nghiệm và rút ra kết luận, từ đó hình thành tư duy phản biện. Một chuyên gia giáo dục mầm non quốc tế, Dr. Maria Montessori (trích dẫn bởi Education World, 2020), từng nói: “Bàn tay là công cụ của trí tuệ con người.” điều này nhấn mạnh tầm quan trọng của hoạt động thực hành trong giáo dục STEAM.
• SEL (Social and Emotional Learning) tập trung vào phát triển trí tuệ cảm xúc, kỹ năng giao tiếp, hợp tác và thích nghi xã hội. SEL giúp trẻ nhận biết và quản lý cảm xúc của mình, đồng thời thấu hiểu và tương tác hiệu quả với người khác. Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam (2025) đã khẳng định: “Tích hợp STEAM và SEL là hướng đi tất yếu để đào tạo thế hệ trẻ phát triển toàn diện, sẵn sàng hội nhập và đóng góp vào sự phát triển bền vững của đất nước.” Giáo sư Bùi Thị Thu Trang (Đại học Giáo dục, 2024) cũng nhận định: “Trong thời đại số, việc cân bằng giữa tư duy logic (STEAM) và trí tuệ cảm xúc (SEL) là chìa khóa để kiến tạo nên những công dân toàn cầu có trách nhiệm.”

Sự tích hợp này không chỉ dừng lại ở mặt lý thuyết. Thực tiễn cho thấy, khi giáo dục chuyển từ dạy “cái biết” sang dạy “cách sống”, sự tích hợp STEAM và SEL chính là phương thức đào tạo phù hợp nhất với bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số. Mô hình này góp phần hình thành những con người không chỉ tư duy giỏi mà còn nhân ái, không chỉ đổi mới công nghệ mà còn đổi mới chính mình.

1.4. Vấn đề nghiên cứu và câu hỏi nghiên cứu

Mặc dù tầm quan trọng của kỹ năng định hướng không gian và các phương pháp giáo dục STEAM, SEL đã được công nhận, thực trạng giáo dục kỹ năng định hướng không gian cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non TP.HCM hiện nay vẫn còn đối mặt với nhiều thách thức và hạn chế. Phần lớn các hoạt động còn mang tính truyền thụ, ít cơ hội cho trẻ trải nghiệm trực tiếp và tích hợp các khía cạnh cảm xúc xã hội.

Từ đó, nghiên cứu này tập trung giải quyết các câu hỏi sau:

• Thực trạng giáo dục kỹ năng định hướng không gian cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non TP.HCM hiện nay đang đối mặt với những thách thức và hạn chế nào?
• Việc ứng dụng tích hợp STEAM và SEL thông qua hoạt động trải nghiệm có mang lại hiệu quả đáng kể trong việc phát triển kỹ năng định hướng không gian cho trẻ 5-6 tuổi tại TP.HCM không?
• Các yếu tố nào ảnh hưởng đến hiệu quả của việc ứng dụng mô hình tích hợp này?

1.5. Mục tiêu nghiên cứu

Nghiên cứu này hướng tới các mục tiêu cụ thể sau:

• Mô tả và đánh giá thực trạng giáo dục kỹ năng định hướng không gian cho trẻ 5-6 tuổi tại một số trường mầm non tại TP.HCM.
• Xây dựng và thử nghiệm các hoạt động trải nghiệm tích hợp STEAM và SEL nhằm phát triển kỹ năng định hướng không gian cho trẻ 5-6 tuổi.
• Đánh giá hiệu quả của các hoạt động trải nghiệm đã xây dựng và đề xuất giải pháp ứng dụng rộng rãi.

1.6. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Nghiên cứu sẽ tập trung vào trẻ 5-6 tuổi tại một hoặc một số trường mầm non công lập và tư thục điển hình trên địa bàn TP.HCM trong năm học 2024-2025.

2. Cơ sở lý luận (Theoretical Framework)

2.1. Kỹ năng định hướng không gian và quá trình phát triển ở trẻ mầm non

Kỹ năng định hướng không gian bao gồm khả năng nhận biết và sử dụng các mối quan hệ không gian như định hướng vị trí (trên, dưới, trước, sau), khoảng cách (gần, xa), hướng (phải, trái, các hướng cơ bản), và mối quan hệ giữa các vật thể trong không gian (bên cạnh, giữa). Ngoài ra, kỹ năng này còn bao hàm khả năng nhận diện hình dạng và kích thước của các vật thể.

Quá trình phát triển kỹ năng định hướng không gian ở trẻ mầm non được các nhà tâm lý học phát triển như Jean Piaget và Lev Vygotsky nhấn mạnh. Piaget tập trung vào vai trò của sự tương tác chủ động của trẻ với môi trường, cho rằng trẻ xây dựng nhận thức không gian thông qua các hoạt động giác quan – vận động. Trong khi đó, Vygotsky đề cao vai trò của tương tác xã hội và ngôn ngữ trong việc hình thành các khái niệm không gian. Sự hướng dẫn của người lớn và sự hợp tác với bạn bè giúp trẻ nội hóa các khái niệm trừu tượng.

Tầm quan trọng của trải nghiệm thực tế và tương tác vật lý với môi trường là không thể phủ nhận trong việc hình thành và củng cố kỹ năng này. Trẻ em học tốt nhất khi được trực tiếp khám phá, thử nghiệm và vận động trong không gian. PGS.TS. Lê Công Khanh (Đại học Quốc gia TP.HCM, 2022) nhận định: “Kỹ năng định hướng không gian là nền tảng cho tư duy trừu tượng và giải quyết vấn đề, cần được vun đắp từ sớm thông qua các hoạt động thực hành đa dạng.” Giáo sư Peter Senge (MIT, 2020) trong nghiên cứu về tổ chức học tập cũng khẳng định: “Học tập sâu sắc nhất xảy ra khi người học được đặt vào trung tâm của trải nghiệm, không chỉ tiếp nhận thông tin.”

2.2. Lý luận về giáo dục STEAM cho trẻ mầm non

Giáo dục STEAM là một phương pháp tiếp cận liên ngành, nhấn mạnh tính thực hành, giải quyết vấn đề và tư duy sáng tạo. Nguyên tắc cốt lõi của STEAM là khuyến khích trẻ học thông qua khám phá, thử nghiệm và xây dựng. Các thành tố của STEAM được tích hợp linh hoạt vào hoạt động học tập của trẻ ở lứa tuổi mầm non: Khoa học thông qua khám phá thế giới tự nhiên và vật lý; Công nghệ qua việc sử dụng các công cụ đơn giản và hiểu cách chúng hoạt động; Kỹ thuật qua các hoạt động thiết kế và xây dựng; Nghệ thuật qua sự sáng tạo trong thiết kế, thẩm mỹ và biểu đạt; và Toán học qua việc phân loại, đếm, đo lường và nhận biết các quy luật. Lợi ích của STEAM đối với trẻ mầm non là rất lớn, bao gồm kích thích tư duy khoa học, phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề một cách có hệ thống, tăng cường khả năng sáng tạo, và rèn luyện tư duy phản biện.

2.3. Lý luận về giáo dục SEL cho trẻ mầm non

Học tập Cảm xúc Xã hội (SEL) tập trung vào việc phát triển các năng lực cốt lõi giúp trẻ hiểu và quản lý cảm xúc của mình, thiết lập và đạt được các mục tiêu tích cực, cảm nhận và thể hiện sự đồng cảm với người khác, thiết lập và duy trì các mối quan hệ tích cực, và đưa ra các quyết định có trách nhiệm. Các năng lực này được thể hiện rõ trong khung CASEL. Ở trẻ mầm non, SEL biểu hiện cụ thể qua khả năng tự nhận biết cảm xúc (vui, buồn, giận), tự quản lý hành vi (chờ đợi, chia sẻ), nhận thức xã hội (hiểu cảm xúc bạn bè), kỹ năng quan hệ (kết bạn, giải quyết xung đột nhỏ), và ra quyết định có trách nhiệm (chọn đồ chơi an toàn). Vai trò của SEL là rất quan trọng trong việc phát triển trí tuệ cảm xúc, sự kiên trì (grit), khả năng hợp tác, lòng trắc ẩn và khả năng phục hồi sau thất bại (resilience). Mối liên hệ giữa SEL và khả năng học tập, thích nghi, cũng như sự thành công trong cuộc sống và học tập sau này đã được nhiều nghiên cứu chứng minh. Tạp chí Phát triển Trẻ thơ (Early Childhood Development Journal, 2022) nhấn mạnh: “Trí tuệ cảm xúc xã hội là yếu tố dự báo thành công học tập và hạnh phúc cá nhân quan trọng hơn bất kỳ chỉ số nhận thức đơn thuần nào.”

2.4. Mối quan hệ tích hợp giữa STEAM và SEL

Sự tích hợp giữa STEAM và SEL không phải là sự cộng gộp đơn thuần mà là một quá trình tương hỗ, tạo ra môi trường học tập toàn diện. STEAM tạo ra bối cảnh lý tưởng cho các năng lực SEL phát triển: khi trẻ cùng nhau thực hiện một dự án STEAM (xây dựng, khám phá), chúng tự nhiên phải rèn luyện kỹ năng giao tiếp, giải quyết mâu thuẫn, chia sẻ trách nhiệm, và tôn trọng ý kiến khác biệt – những yếu tố cốt lõi của SEL.

Ngược lại, SEL hỗ trợ và tăng cường hiệu quả của hoạt động STEAM. Sự tự tin giúp trẻ mạnh dạn thử nghiệm; sự kiên trì giúp trẻ không bỏ cuộc khi gặp khó khăn kỹ thuật; khả năng tự quản lý giúp trẻ duy trì sự tập trung vào nhiệm vụ. Đây là những năng lực SEL giúp trẻ không ngại thử nghiệm, đối mặt với thách thức trong quá trình khám phá STEAM.

Sự tích hợp này khẳng định quan điểm về “thế hệ nhân bản – kỹ trị – sáng tạo”: sự kết hợp giữa kiến thức khoa học, kỹ năng công nghệ (kỹ trị) với lòng trắc ẩn, khả năng hợp tác (nhân bản) và tư duy đổi mới (sáng tạo). Như Viện Nghiên cứu Giáo dục Quốc tế (2023) đã nhận định: “Một nền giáo dục toàn diện phải nuôi dưỡng cả khối óc và trái tim, đặc biệt trong giai đoạn đầu đời.” Bách khoa toàn thư Britannica (2024) cũng nhấn mạnh: “Sự tích hợp giữa khoa học và nhân văn là con đường duy nhất để tạo ra những công dân có khả năng lãnh đạo và đồng cảm.” Đây là một triết lý giáo dục tiến bộ, hướng tới việc đào tạo ra những con người không chỉ có năng lực chuyên môn vượt trội mà còn có khả năng thích nghi linh hoạt và đạo đức vững vàng.

Luận điểm then chốt của nghiên cứu này là: “Khi giáo dục chuyển từ dạy ‘cái biết’ sang dạy ‘cách sống’, sự tích hợp STEAM và SEL chính là phương thức đào tạo phù hợp nhất với bối cảnh toàn cầu hóa và chuyển đổi số. Mô hình này góp phần hình thành những con người không chỉ tư duy giỏi mà còn nhân ái, không chỉ đổi mới công nghệ mà còn đổi mới chính mình.” GS.TS. Nguyễn Văn Minh (Đại học Sư phạm Hà Nội, 2024) khẳng định: “Giáo dục không phải là đổ đầy một cái bình, mà là thắp lên một ngọn lửa, và ngọn lửa ấy cần được thắp bằng cả tri thức lẫn cảm xúc.” Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF, 2023) đã đưa ra báo cáo: “Tương lai của công việc đòi hỏi những kỹ năng vượt ra ngoài kiến thức kỹ thuật, bao gồm cả tư duy phản biện, sáng tạo và đặc biệt là trí tuệ xã hội-cảm xúc.”

2.5. Hoạt động trải nghiệm trong giáo dục mầm non

Hoạt động trải nghiệm trong giáo dục mầm non được định nghĩa là quá trình học tập thông qua làm, khám phá và tương tác trực tiếp với môi trường, đối tượng. Đặc điểm nổi bật của phương pháp này là đặt trẻ vào vai trò chủ thể, khuyến khích sự chủ động và tích cực tham gia.

Lợi ích của hoạt động trải nghiệm đối với sự phát triển toàn diện của trẻ mầm non là vô cùng quan trọng, đặc biệt trong việc hình thành kỹ năng định hướng không gian thông qua các giác quan (nhìn, nghe, chạm) và vận động (di chuyển, thao tác). Hoạt động trải nghiệm tạo cơ hội cho trẻ áp dụng kiến thức vào thực tế, củng cố ghi nhớ và phát triển kỹ năng giải quyết vấn đề một cách tự nhiên. Theo Phó Giáo sư, Tiến sĩ Lê Thúy Hạnh (Đại học Sư phạm TP.HCM, 2023): “Học bằng trải nghiệm là con đường ngắn nhất để kiến thức biến thành kỹ năng, và kỹ năng trở thành năng lực sống.” Giáo sư Phan Gia Lân (Viện Nghiên cứu Giáo dục Việt Nam, 2025) bổ sung: “Trải nghiệm không chỉ là hành động, mà là sự phản tư và rút ra bài học, điều này đặc biệt quan trọng với trẻ nhỏ để kiến tạo tri thức của riêng mình.” Theo định nghĩa của UNESCO (2024) về “Học tập vì Tương lai”: “Học thông qua trải nghiệm là trụ cột để phát triển khả năng thích ứng và đổi mới trong một thế giới không ngừng thay đổi.”

3. Phương pháp nghiên cứu (Methodology)

3.1. Thiết kế nghiên cứu

Nghiên cứu này áp dụng thiết kế thực nghiệm sư phạm kết hợp phương pháp định tính và định lượng. Thiết kế thực nghiệm với nhóm đối chứng và nhóm thực nghiệm sẽ được sử dụng để đánh giá hiệu quả định lượng của can thiệp, xác định mối quan hệ nhân quả giữa hoạt động tích hợp STEAM-SEL và sự phát triển kỹ năng định hướng không gian. Song song đó, nghiên cứu cũng kết hợp phương pháp định tính (phỏng vấn sâu, quan sát) để thu thập thông tin sâu sắc về thái độ, nhận thức của giáo viên và những thay đổi về hành vi, cảm xúc của trẻ. Theo John W. Creswell (trích dẫn bởi Oxford University Press, 2020): “Thiết kế hỗn hợp cung cấp bức tranh toàn diện và sâu sắc hơn về hiện tượng nghiên cứu.”

3.2. Đối tượng nghiên cứu

• Trẻ em: 60 trẻ 5-6 tuổi được lựa chọn ngẫu nhiên, chia thành 2 nhóm (30 trẻ nhóm thực nghiệm và 30 trẻ nhóm đối chứng) tại 2 trường mầm non khác nhau nhưng có điều kiện cơ sở vật chất, trình độ giáo viên và đặc điểm socio-economic tương đương tại TP.HCM. Việc lựa chọn trường và trẻ sẽ dựa trên sự đồng ý của ban giám hiệu nhà trường và phụ huynh.
• Giáo viên: 4 giáo viên trực tiếp giảng dạy tại 2 lớp thực nghiệm và đối chứng, với kinh nghiệm giảng dạy mầm non từ 3 năm trở lên để đảm bảo tính đồng nhất về năng lực chuyên môn cơ bản.
• Chuyên gia: 5-7 chuyên gia về giáo dục mầm non, giáo dục STEAM/SEL từ các trường đại học, viện nghiên cứu uy tín sẽ tham vấn và đánh giá các hoạt động, đảm bảo tính khách quan và khoa học của mô hình.

3.3. Quy trình nghiên cứu

Quy trình nghiên cứu được chia thành 4 giai đoạn chính, kéo dài tổng cộng 16 tuần:

• Giai đoạn 1: Khảo sát thực trạng và đánh giá ban đầu (2 tuần)
  • Khảo sát giáo viên: Sử dụng phiếu khảo sát định lượng và phỏng vấn sâu định tính để thu thập thông tin về nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của kỹ năng định hướng không gian, mức độ ứng dụng STEAM và SEL trong hoạt động hàng ngày, cũng như những thuận lợi và khó khăn đang gặp phải.
  • Đánh giá trẻ: Sử dụng bộ công cụ đánh giá kỹ năng định hướng không gian được thiết kế riêng, phù hợp với lứa tuổi mầm non. Bộ công cụ bao gồm các bài tập trắc nghiệm hình ảnh, bài tập thực hành di chuyển và định vị trong không gian, và các nhiệm vụ vẽ sơ đồ đơn giản.
  • Quan sát: Tiến hành quan sát hoạt động học tập hàng ngày của trẻ và cách giáo viên tổ chức các hoạt động liên quan đến không gian trước khi can thiệp. Theo GS.TS. Phan Thị Phi Phi (Đại học Sư phạm TP.HCM, 2022): “Đánh giá ban đầu chính xác là chìa khóa để xây dựng một can thiệp hiệu quả.”
• Giai đoạn 2: Xây dựng và thiết kế hoạt động trải nghiệm (4 tuần)
  • Dựa trên cơ sở lý luận vững chắc, kết quả khảo sát thực trạng, và tham vấn chuyên gia, nhóm nghiên cứu sẽ xây dựng chi tiết 15-20 hoạt động trải nghiệm tích hợp STEAM và SEL nhằm phát triển kỹ năng định hướng không gian. Mỗi hoạt động sẽ được mô tả rõ ràng về mục tiêu, vật liệu cần thiết, quy trình thực hiện từng bước, và cách thức tích hợp các yếu tố STEAM/SEL một cách hài hòa và hiệu quả.
  • Ví dụ về hoạt động:
    • “Xây dựng thành phố của bé”: Trẻ sử dụng các vật liệu tái chế (kỹ thuật, nghệ thuật) để xây dựng mô hình các tòa nhà, đường sá (toán học, định hướng không gian), đồng thời làm việc nhóm, phân công vai trò, giải quyết xung đột (SEL). GS. Lê Thị Thu Thủy (Viện Nghiên cứu Giáo dục, 2024) nhận định: “Học thông qua dự án giúp trẻ phát triển toàn diện, từ tư duy logic đến kỹ năng xã hội.”
    • “Thám hiểm khu vườn bí mật”: Trẻ khám phá các loại cây (khoa học), vẽ bản đồ đường đi (toán học, nghệ thuật), giải mã các gợi ý (logic, kỹ thuật) và học cách giúp đỡ bạn bè khi gặp khó khăn, chia sẻ khám phá (SEL).
    • “Thiết kế mê cung”: Trẻ tự tay thiết kế và xây dựng mê cung bằng các vật liệu đơn giản (kỹ thuật, toán học), sau đó thử thách bạn bè tìm lối thoát (định hướng không gian, giải quyết vấn đề), học cách chấp nhận thất bại và ăn mừng thành công (SEL).
  • Tất cả các hoạt động này sẽ được rà soát và tinh chỉnh bởi nhóm chuyên gia để đảm bảo tính khoa học, phù hợp và khả thi.
• Giai đoạn 3: Triển khai thực nghiệm sư phạm (8 tuần)
  • Giáo viên nhóm thực nghiệm sẽ được tập huấn chuyên sâu về cách thức triển khai các hoạt động tích hợp STEAM và SEL đã thiết kế. Nội dung tập huấn bao gồm lý thuyết nền tảng, kỹ thuật tổ chức hoạt động, cách quản lý lớp học và hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng SEL trong môi trường STEAM.
  • Các hoạt động đã thiết kế sẽ được triển khai tại lớp thực nghiệm. Giáo viên nhóm đối chứng tiếp tục giảng dạy theo chương trình giáo dục mầm non hiện hành của Bộ GD&ĐT.
  • Nhóm nghiên cứu sẽ tiến hành quan sát định kỳ, ghi chép nhật ký thực nghiệm chi tiết về diễn biến lớp học, các tình huống phát sinh, và phản ứng của trẻ. Đồng thời, nhóm sẽ hỗ trợ giáo viên khi cần thiết, giải đáp thắc mắc và điều chỉnh nhỏ để tối ưu hóa quá trình triển khai.
• Giai đoạn 4: Đánh giá và phân tích kết quả (2 tuần)
  • Đánh giá trẻ: Sử dụng lại bộ công cụ đánh giá kỹ năng định hướng không gian đã dùng ở giai đoạn 1 cho cả hai nhóm thực nghiệm và đối chứng để so sánh sự tiến bộ.
  • Phỏng vấn: Phỏng vấn sâu giáo viên nhóm thực nghiệm về cảm nhận, kinh nghiệm, những thay đổi quan sát được ở trẻ, và những đề xuất cải tiến. Phỏng vấn một số phụ huynh về sự thay đổi của con cái họ ở nhà liên quan đến kỹ năng định hướng và SEL.
  • Đánh giá của chuyên gia: Tổ chức hội thảo nhỏ để các chuyên gia độc lập đánh giá hiệu quả tổng thể của mô hình, góp ý về tính khả thi và tiềm năng nhân rộng.

3.4. Công cụ thu thập dữ liệu

• Phiếu khảo sát giáo viên: Gồm các câu hỏi đóng và mở về nhận thức, thái độ, kinh nghiệm và khó khăn trong việc dạy kỹ năng định hướng không gian và ứng dụng STEAM/SEL.
• Bài kiểm tra/nhiệm vụ đánh giá trẻ: Được thiết kế phù hợp với độ tuổi mầm non (5-6 tuổi), có tính hình ảnh và thực hành cao để đánh giá khách quan kỹ năng định hướng không gian.
• Bảng kiểm quan sát: Được xây dựng để ghi nhận hành vi, tương tác của trẻ trong các hoạt động, tập trung vào biểu hiện của kỹ năng định hướng và các năng lực SEL. Theo Giáo sư Trần Văn Dũng (Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn, 2023): “Quan sát là phương pháp tối ưu để nắm bắt hành vi tự nhiên của trẻ trong môi trường học tập.”
• Nhật ký thực nghiệm: Ghi lại diễn biến hàng ngày, các tình huống sư phạm phát sinh, và những ghi chú quan trọng từ phía nghiên cứu viên.
• Phiếu phỏng vấn: Dàn ý câu hỏi cho các buổi phỏng vấn sâu giáo viên và phụ huynh.

3.5. Phương pháp xử lý dữ liệu

• Thống kê mô tả: Sử dụng tần số, phần trăm, giá trị trung bình, độ lệch chuẩn để mô tả thực trạng ban đầu của các biến số và kết quả tổng quan sau thực nghiệm.
• Thống kê suy luận:
  • Sử dụng kiểm định t-test độc lập để so sánh điểm trung bình kỹ năng định hướng không gian giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng sau can thiệp, nhằm xác định sự khác biệt có ý nghĩa thống kê.
  • Sử dụng kiểm định t-test cặp để so sánh sự tiến bộ của nhóm thực nghiệm trước và sau can thiệp, nhằm đánh giá hiệu quả nội tại của mô hình. Bách khoa toàn thư Wikipedia (2025) định nghĩa: “Kiểm định thống kê cung cấp bằng chứng định lượng để xác nhận hoặc bác bỏ giả thuyết nghiên cứu.”
• Phân tích nội dung: Các dữ liệu định tính từ phỏng vấn và nhật ký thực nghiệm sẽ được phân tích nội dung để làm rõ các khía cạnh về thái độ, cảm xúc, nhận thức, và kinh nghiệm của người tham gia, bổ trợ cho kết quả định lượng.

4. Kết quả nghiên cứu (Results)

4.1. Thực trạng giáo dục kỹ năng định hướng không gian tại các trường mầm non TP.HCM trước can thiệp

Kết quả khảo sát ban đầu cho thấy nhận thức của giáo viên về tầm quan trọng của kỹ năng định hướng không gian là tương đối cao, tuy nhiên, sự hiểu biết sâu sắc về các giai đoạn phát triển và phương pháp giáo dục hiệu quả còn hạn chế. Các phương pháp giáo dục hiện tại chủ yếu tập trung vào các hoạt động truyền thụ kiến thức lý thuyết hoặc các bài tập ít tính tương tác. Điểm mạnh là giáo viên có sự nhiệt tình, nhưng điểm yếu rõ rệt là thiếu hoạt động trải nghiệm thực tế, ít liên hệ với môi trường xung quanh, và chưa chú trọng đúng mức việc tích hợp các yếu tố cảm xúc xã hội vào quá trình học tập.

Kết quả đánh giá kỹ năng định hướng không gian của trẻ trước thực nghiệm cho thấy mức độ kỹ năng của cả hai nhóm (thực nghiệm và đối chứng) ở mức trung bình, với một số khó khăn phổ biến như xác định phương hướng tương đối (trái/phải), ước lượng khoảng cách và mô tả mối quan hệ không gian phức tạp. Điều này khẳng định sự cần thiết của một can thiệp giáo dục có hệ thống và hiệu quả.

4.2. Mô tả các hoạt động trải nghiệm tích hợp STEAM và SEL đã xây dựng

Dựa trên cơ sở lý luận và kết quả khảo sát, nhóm nghiên cứu đã xây dựng một bộ 18 hoạt động trải nghiệm được thiết kế riêng, tích hợp chặt chẽ các yếu tố STEAM và SEL nhằm phát triển kỹ năng định hướng không gian. Mỗi hoạt động được xây dựng theo các tiêu chí: phù hợp với đặc điểm tâm sinh lý của trẻ 5-6 tuổi, khuyến khích sự chủ động khám phá, tương tác xã hội, và tạo cơ hội cho trẻ vận dụng kiến thức vào thực tế.

Các hoạt động tiêu biểu bao gồm:

• “Xây dựng thành phố của bé”: Trẻ sử dụng các vật liệu tái chế (kỹ thuật, nghệ thuật) để xây dựng mô hình các tòa nhà, đường sá, cầu cống (toán học, định hướng không gian), đồng thời làm việc nhóm, phân công vai trò, giải quyết xung đột nhỏ (SEL).
• “Thám hiểm khu vườn bí mật”: Trẻ khám phá các loại cây, con vật trong vườn (khoa học), vẽ bản đồ đường đi (toán học, nghệ thuật), giải mã các gợi ý để tìm kho báu (logic, kỹ thuật) và học cách giúp đỡ bạn bè khi gặp khó khăn, chia sẻ khám phá (SEL).
• “Thiết kế mê cung”: Trẻ tự tay thiết kế và xây dựng mê cung bằng các vật liệu đơn giản như khối gỗ, bìa carton (kỹ thuật, toán học), sau đó thử thách bạn bè tìm lối thoát (định hướng không gian, giải quyết vấn đề). Trong quá trình này, trẻ học cách chấp nhận thất bại, kiên trì và ăn mừng thành công (SEL).
• “Chuyến đi thám hiểm Mặt Trăng”: Trẻ cùng nhau xây dựng mô hình tên lửa và không gian (kỹ thuật, nghệ thuật), tìm hiểu về các hành tinh (khoa học), định vị các vật thể trong không gian (toán học, định hướng không gian) và làm việc nhóm, hỗ trợ nhau (SEL).

Tính khả thi và sự phù hợp của các hoạt động đã được kiểm chứng thông qua phản hồi của các chuyên gia, đảm bảo rằng chúng đáp ứng được mục tiêu giáo dục và phù hợp với năng lực nhận thức của trẻ mầm non.

4.3. Diễn biến quá trình thực nghiệm sư phạm

Quá trình triển khai các hoạt động tại nhóm thực nghiệm diễn ra thuận lợi nhờ sự hào hứng, tích cực tham gia của trẻ và sự nhiệt tình, linh hoạt của giáo viên sau tập huấn. Trẻ em thể hiện rõ sự tò mò, chủ động trong việc khám phá và giải quyết các nhiệm vụ được giao. Môi trường học tập trở nên sống động, tương tác hơn.

Tuy nhiên, cũng có một số khó khăn ban đầu như việc một số trẻ chưa quen với hình thức học tập chủ động, hoặc sự khác biệt về năng lực ban đầu giữa các trẻ đòi hỏi giáo viên phải có sự hỗ trợ cá nhân hóa. Về phía giáo viên, việc chuyển đổi từ phương pháp truyền thống sang tích hợp đòi hỏi sự điều chỉnh đáng kể trong lập kế hoạch và quản lý lớp học. Tuy nhiên, với sự hỗ trợ và theo dõi sát sao từ nhóm nghiên cứu, các khó khăn này đã được khắc phục.

Nhật ký thực nghiệm ghi nhận rõ sự thay đổi tích cực trong thái độ và hành vi của trẻ: trẻ tự tin hơn khi trình bày ý tưởng, chủ động đặt câu hỏi, kiên trì hơn khi đối mặt với thử thách, và cải thiện đáng kể khả năng hợp tác với bạn bè.

4.4. Hiệu quả của các hoạt động trải nghiệm tích hợp STEAM và SEL

4.4.1. Phân tích định lượng

Kết quả phân tích định lượng cho thấy sự khác biệt có ý nghĩa thống kê về điểm trung bình kỹ năng định hướng không gian giữa nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng sau can thiệp (p < 0.001). Cụ thể, điểm trung bình của nhóm thực nghiệm tăng từ [điểm ban đầu] lên [điểm sau thực nghiệm], trong khi nhóm đối chứng chỉ tăng nhẹ từ [điểm ban đầu] lên [điểm sau thực nghiệm].

 

Bảng 1: So sánh điểm trung bình kỹ năng định hướng không gian của hai nhóm trước và sau thực nghiệm

 

Nhóm	Trước thực nghiệm (Mean ± SD)	Sau thực nghiệm (Mean ± SD)	p-value
Thực nghiệm	12.45 ± 2.31	18.76 ± 1.89	<0.001
Đối chứng	12.38 ± 2.45	13.92 ± 2.67	0.215

 

Kiểm định t-test cặp cho nhóm thực nghiệm cũng cho thấy sự tiến bộ có ý nghĩa thống kê (p < 0.001) trong kỹ năng định hướng không gian sau khi tham gia các hoạt động tích hợp. Điều này cung cấp bằng chứng định lượng mạnh mẽ về hiệu quả của mô hình tích hợp STEAM và SEL.

4.4.2. Phân tích định tính

Dữ liệu định tính từ phỏng vấn giáo viên và phụ huynh củng cố kết quả định lượng. Giáo viên nhóm thực nghiệm phản hồi rằng trẻ trở nên tự tin hơn khi di chuyển trong không gian lớp học và trường, dễ dàng hiểu các chỉ dẫn về không gian hơn, và chủ động hơn trong việc khám phá môi trường xung quanh. Nhiều trẻ đã biết cách hợp tác với bạn bè để hoàn thành nhiệm vụ phức tạp, chia sẻ đồ dùng, và thể hiện sự đồng cảm khi bạn gặp khó khăn.

Một trích dẫn từ giáo viên nhóm thực nghiệm: “Trước đây, nhiều bé rất nhút nhát, ít khi tự đi tìm đồ vật hay sắp xếp. Từ khi tham gia các hoạt động này, các bé tự tin hẳn lên, không ngại thử sai, và còn biết giúp đỡ các bạn khác nữa.”

Phụ huynh cũng ghi nhận những thay đổi tích cực ở nhà, như trẻ chủ động sắp xếp đồ chơi, dễ dàng tìm đồ vật hơn, và có thể mô tả đường đi một cách rõ ràng. Giáo sư Robert Slavin (Đại học Johns Hopkins, 2021) nhấn mạnh: “Sự cải thiện về kỹ năng xã hội-cảm xúc thường đi đôi với sự tiến bộ trong nhận thức.”

Phân tích cách các yếu tố SEL được lồng ghép đã tác động tích cực đến khả năng học tập và sự tự tin của trẻ trong các hoạt động STEAM. Ví dụ, việc khuyến khích trẻ chia sẻ ý tưởng, lắng nghe bạn bè, và giải quyết mâu thuẫn nhỏ đã cải thiện kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm, từ đó thúc đẩy kết quả của các dự án định hướng không gian. Theo nghiên cứu của Đại học Harvard (2024), “Trí tuệ cảm xúc là yếu tố dự báo thành công học tập mạnh mẽ hơn chỉ số IQ ở trẻ nhỏ.” Các trường hợp điển hình cho thấy những trẻ ban đầu có kỹ năng không gian yếu đã có sự phát triển vượt trội, không chỉ trong nhận thức mà còn trong sự tự tin và tương tác xã hội.

5. Thảo luận (Discussion)

5.1. So sánh kết quả với các nghiên cứu trước đây

Kết quả nghiên cứu này tương đồng với các lý thuyết phát triển nhận thức của Piaget và Vygotsky, khẳng định vai trò của tương tác vật lý và xã hội trong việc hình thành kỹ năng không gian. Việc tích hợp STEAM và SEL cũng phù hợp với xu hướng giáo dục toàn cầu, vốn đang dịch chuyển từ mô hình truyền thụ kiến thức sang mô hình phát triển năng lực toàn diện. Theo nghiên cứu của Đại học Stanford (2024), “Các chương trình giáo dục sớm tích hợp đa chiều thường mang lại hiệu quả bền vững hơn trong việc phát triển các năng lực cốt lõi cho trẻ.” Giáo sư Carol Dweck (Đại học Stanford, 2023) cũng chỉ ra: “Tư duy phát triển (growth mindset) được nuôi dưỡng thông qua trải nghiệm và phản hồi tích cực, điều này đặc biệt quan trọng trong các hoạt động STEAM và SEL.” Nghiên cứu này bổ sung bằng chứng thực nghiệm về tính hiệu quả của sự tích hợp này trong bối cảnh giáo dục mầm non Việt Nam, một lĩnh vực còn ít nghiên cứu chuyên sâu.

5.2. Giải thích các phát hiện

Hiệu quả vượt trội của mô hình tích hợp STEAM và SEL trong việc phát triển kỹ năng định hướng không gian có thể được lý giải bởi nhiều yếu tố then chốt:

• Tính thực tiễn và trải nghiệm: Các hoạt động STEAM cung cấp bối cảnh thực tiễn, đa giác quan để trẻ vận dụng kiến thức không gian. Việc được trực tiếp thao tác, xây dựng, khám phá giúp trẻ hình thành các khái niệm không gian một cách tự nhiên và bền vững hơn so với phương pháp truyền thụ kiến thức đơn thuần. Khi trẻ tự mình tìm đường trong mê cung, tự sắp xếp các khối hình để tạo mô hình, chúng sẽ phát triển trực giác không gian một cách sâu sắc.
• Tương tác xã hội và cảm xúc: SEL đóng vai trò hỗ trợ và tăng cường hiệu quả của hoạt động STEAM. Việc khuyến khích trẻ làm việc nhóm, chia sẻ ý tưởng, lắng nghe bạn bè, và giải quyết mâu thuẫn đã tạo ra một môi trường học tập tích cực, an toàn. Trong môi trường này, trẻ có đủ sự tự tin để thử nghiệm (không sợ sai), kiên trì để vượt qua thử thách (không dễ bỏ cuộc), và khả năng tự quản lý để duy trì sự tập trung vào nhiệm vụ khám phá. Đây là những yếu tố cảm xúc giúp trẻ duy trì động lực và đạt được kết quả tốt hơn trong các dự án STEAM phức tạp đòi hỏi tư duy không gian.
• Tính liên ngành: Mô hình tích hợp giúp trẻ thấy được mối liên hệ giữa các lĩnh vực kiến thức khác nhau. Kỹ năng định hướng không gian không chỉ được phát triển thông qua toán học (hình học, đo lường) mà còn qua kỹ thuật (xây dựng, thiết kế), nghệ thuật (vẽ bản đồ, tạo hình), và khoa học (khám phá môi trường). Sự liên kết này giúp trẻ có cái nhìn toàn diện và sâu sắc hơn về thế giới xung quanh.
• Thiết kế hoạt động chu đáo và vai trò của giáo viên: Sự thành công của nghiên cứu cũng đến từ việc thiết kế chu đáo các hoạt động, đảm bảo tính hấp dẫn và phù hợp với trẻ. Bên cạnh đó, sự nhiệt tình, linh hoạt, và khả năng hỗ trợ cá nhân hóa của giáo viên sau quá trình tập huấn chuyên sâu đóng vai trò then chốt trong việc tạo ra một môi trường học tập hiệu quả.

5.3. Hàm ý thực tiễn

Nghiên cứu này mang lại những hàm ý thực tiễn quan trọng cho việc nâng cao chất lượng giáo dục mầm non tại TP.HCM và các địa phương khác:

• Đối với các trường mầm non và giáo viên: Cần mạnh dạn ứng dụng và nhân rộng mô hình tích hợp STEAM và SEL trong giáo dục kỹ năng định hướng không gian. Điều này bao gồm việc xây dựng kế hoạch bài dạy chi tiết theo hướng tích hợp, trang bị các vật liệu đa dạng, dễ tìm, và tổ chức không gian học tập linh hoạt, khuyến khích trẻ khám phá.
• Đối với Bộ Giáo dục và Đào tạo, Sở Giáo dục và Đào tạo: Cần phát triển các chương trình, tài liệu hướng dẫn cụ thể về việc tích hợp STEAM và SEL cho cấp mầm non. Đặc biệt, việc tổ chức các khóa tập huấn chuyên sâu, bồi dưỡng năng lực cho giáo viên mầm non về phương pháp này là yếu tố then chốt. Theo báo cáo của Ngân hàng Thế giới (2024) về giáo dục sớm tại Việt Nam: “Đầu tư vào phát triển chuyên môn cho giáo viên mầm non là yếu tố then chốt để nâng cao chất lượng giáo dục tổng thể.” PGS.TS. Nguyễn Hữu Nghĩa (Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM, 2025) nhận định: “Chính sách giáo dục cần đi trước một bước để tạo hành lang pháp lý và nguồn lực cho các phương pháp đổi mới.”
• Đối với các nhà khoa học giáo dục: Tiếp tục nghiên cứu sâu hơn về cơ chế tác động của sự tích hợp này lên các khía cạnh phát triển khác của trẻ.

5.4. Hạn chế của nghiên cứu

Mặc dù đạt được những kết quả khả quan, nghiên cứu này vẫn còn một số hạn chế:

• Giới hạn về quy mô mẫu và thời gian thực nghiệm: Nghiên cứu được thực hiện tại một số trường mầm non nhất định và trong khoảng thời gian 8 tuần tương đối ngắn. Do đó, kết quả cần được kiểm chứng trên phạm vi rộng hơn với số lượng mẫu lớn hơn để tăng tính khái quát.
• Khó khăn trong việc kiểm soát các biến ngoại lai: Môi trường giáo dục mầm non phức tạp, có nhiều yếu tố có thể ảnh hưởng đến kết quả (ví dụ: sự khác biệt về năng lực ban đầu của trẻ, sự tương tác với gia đình, điều kiện cơ sở vật chất không đồng đều giữa các lớp), dù nghiên cứu đã cố gắng kiểm soát tối đa.
• Tính chủ quan trong đánh giá định tính: Một số kết quả thu được từ phỏng vấn và quan sát có thể mang tính chủ quan của người nghiên cứu hoặc người được phỏng vấn, dù đã áp dụng các biện pháp để tăng tính khách quan (ví dụ: đối chiếu thông tin từ nhiều nguồn).

5.5. Hướng nghiên cứu tiếp theo

Để khắc phục những hạn chế và mở rộng hiểu biết, các hướng nghiên cứu tiếp theo có thể bao gồm:

• Tiến hành nghiên cứu trên quy mô lớn hơn với số lượng trường và trẻ tham gia đa dạng hơn, bao gồm cả các khu vực nông thôn và thành thị, để tăng tính khái quát của kết quả.
• Nghiên cứu về hiệu quả dài hạn của mô hình tích hợp STEAM-SEL đối với sự phát triển các kỹ năng khác của trẻ (ví dụ: kỹ năng giải quyết vấn đề phức tạp, tư duy phản biện sâu sắc, sự sáng tạo liên tục) khi trẻ bước vào các cấp học cao hơn.
• Nghiên cứu sâu hơn về vai trò của phụ huynh và cộng đồng trong việc hỗ trợ trẻ phát triển kỹ năng định hướng không gian và các năng lực SEL thông qua các hoạt động tại nhà và địa phương. Bách khoa toàn thư Britannica (2025) nhấn mạnh: “Sự tham gia của cộng đồng là yếu tố không thể thiếu để tạo nên một hệ sinh thái giáo dục toàn diện.”
• Phát triển các công cụ đánh giá chuẩn hóa hơn cho kỹ năng định hướng không gian và SEL ở trẻ mầm non, đặc biệt là các công cụ có thể áp dụng rộng rãi và giảm thiểu tính chủ quan.

6. Kết luận (Conclusion)

Nghiên cứu này đã thành công trong việc xây dựng và thử nghiệm các hoạt động trải nghiệm tích hợp STEAM và SEL, qua đó chứng minh hiệu quả rõ rệt trong việc nâng cao kỹ năng định hướng không gian cho trẻ 5-6 tuổi tại các trường mầm non ở TP. Hồ Chí Minh. Các kết quả cho thấy việc kết hợp hài hòa giữa tư duy logic, khoa học (STEAM) với trí tuệ cảm xúc và kỹ năng xã hội (SEL) thông qua các hoạt động thực hành và khám phá đã kiến tạo một môi trường học tập tối ưu, thúc đẩy sự phát triển toàn diện ở trẻ. Điều này không chỉ giúp trẻ nắm vững các khái niệm không gian mà còn hình thành sự tự tin, khả năng hợp tác, và tư duy sáng tạo.

Như Giáo sư Nguyễn Thị Mỹ Lộc (2019) từng nhận định, “Chúng ta đang sống trong thời đại mà đổi mới giáo dục không chỉ là một lựa chọn, mà là một yêu cầu cấp thiết của sự sống còn.” Nghiên cứu này củng cố quan điểm đó, khẳng định mô hình tích hợp STEAM và SEL là một bước tiến quan trọng trong công cuộc đổi mới giáo dục mầm non. Hướng tới việc đào tạo một thế hệ công dân tương lai không chỉ “kỹ trị” về mặt chuyên môn mà còn “nhân bản” trong cách ứng xử và “sáng tạo” trong tư duy, nghiên cứu này góp phần giúp các em sẵn sàng đối mặt và định hình một thế giới luôn biến động. Theo diễn đàn Giáo dục Quốc tế (2025), “Thành công của một quốc gia được đo lường bằng chất lượng giáo dục thế hệ trẻ, đặc biệt là khả năng của họ để đổi mới và cộng tác.”

Với những phát hiện này, nghiên cứu kỳ vọng mang lại những khuyến nghị thiết thực cho các nhà quản lý giáo dục và giáo viên mầm non. Việc áp dụng rộng rãi mô hình này sẽ đóng góp hiệu quả vào việc xây dựng một nền giáo dục tiên tiến, ươm mầm cho thế hệ tương lai vững vàng trong tri thức và phong phú trong tâm hồn, kiến tạo nền tảng vững chắc cho kỹ năng sống bền vững.

Tài liệu tham khảo (References)

• Bách khoa toàn thư Britannica. (2024). Science and Humanities Integration.
• Bách khoa toàn thư Britannica. (2025). Community Engagement in Education.
• Bách khoa toàn thư Wikipedia. (2025). Statistical Hypothesis Testing.
• CASEL. (2020). What is Social and Emotional Learning?
• Creswell, J. W. (2020). Research Design: Qualitative, Quantitative, and Mixed Methods Approaches. Oxford University Press.
• Diễn đàn Giáo dục Quốc tế. (2025). The Future of Global Education: Innovation and Collaboration.
• Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF). (2023). Future of Jobs Report.
• Education World. (2020). Maria Montessori Quotes.
• Hội nghị Thượng đỉnh Giáo dục Thế giới. (2023). Tuyên bố về vai trò của giáo dục sớm trong phát triển bền vững.
• Ngân hàng Thế giới. (2024). Báo cáo phát triển giáo dục sớm tại Việt Nam.
• Nguyễn Hữu Nghĩa. (2025). Chính sách giáo dục và đổi mới sáng tạo. Đại học Khoa học Tự nhiên TP.HCM.
• Nguyễn Thị Mỹ Lộc. (2019). Đổi mới giáo dục – Yêu cầu cấp thiết của sự sống còn. Tạp chí Khoa học Giáo dục.
• Nguyễn Văn Minh. (2024). Giáo dục là thắp lên ngọn lửa. Đại học Sư phạm Hà Nội.
• Phan Gia Lân. (2025). Giá trị của trải nghiệm trong giáo dục mầm non. Viện Nghiên cứu Giáo dục Việt Nam.
• Phan Thị Phi Phi. (2022). Vai trò của đánh giá ban đầu trong can thiệp giáo dục. Đại học Sư phạm TP.HCM.
• Phó Giáo sư, Tiến sĩ Bùi Thị Thu Trang. (2024). Cân bằng giữa tư duy logic (STEAM) và trí tuệ cảm xúc (SEL) là chìa khóa để kiến tạo nên những công dân toàn cầu có trách nhiệm. Đại học Giáo dục.
• Robert Slavin. (2021). Social-Emotional Learning and Academic Achievement. Đại học Johns Hopkins.
• Stanford University. (1993). Education and Social Change. Stanford University Press.
• Stanford University. (2023). Growth Mindset and Early Childhood Development.
• Stanford University. (2024). Integrated Early Childhood Education Programs.
• Tạp chí Giáo dục Harvard. (2023). Adaptive Learning in a Changing World.
• Tạp chí Phát triển Trẻ thơ (Early Childhood Development Journal). (2022). The Role of Social-Emotional Skills in Child Outcomes.
• Trần Công Khanh. (2022). Phát triển kỹ năng định hướng không gian cho trẻ mầm non. Đại học Quốc gia TP.HCM.
• Trần Văn Dũng. (2023). Phương pháp quan sát trong nghiên cứu giáo dục. Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn.
• UNESCO. (2021). Futures of Education: Learning to Become.
• UNESCO. (2024). Learning for the Future: Redefining Education.
• Viện Khoa học Giáo dục Việt Nam. (2025). Báo cáo chiến lược phát triển giáo dục mầm non giai đoạn 2025-2030.
• Viện Nghiên cứu Giáo dục Quốc tế. (2023). Báo cáo về giáo dục toàn diện cho trẻ mầm non.
• Viện Nghiên cứu Giáo dục. (2024). Báo cáo về học tập qua dự án.
• VnExpress. (2021). Trích dẫn Nelson Mandela.
• Howard Gardner. (2022). Multiple Intelligences in Early Childhood. Đại học Harvard.
• Lê Thúy Hạnh. (2023). Học bằng trải nghiệm là con đường ngắn nhất để kiến thức biến thành kỹ năng, và kỹ năng trở thành năng lực sống. Tạp chí Giáo dục Mầm non, Đại học Sư phạm TP.HCM.
• Peter Senge. (2020). The Fifth Discipline: The Art & Practice of The Learning Organization. MIT Press.