4.1. KHÁI NIỆM VÀ TẦM QUAN TRỌNG CỦA TẦM NHÌN VÀ SỨ MỆNH TRONG LÃNH ĐẠO
Trong bối cảnh biến động không ngừng của thế giới hiện đại, tầm nhìn và sứ mệnh đã trở thành “kim chỉ nam” trong công tác lãnh đạo. Theo Từ điển Bách khoa Việt Nam, tầm nhìn là khả năng hình dung ra bức tranh tương lai dài hạn của tổ chức, trong khi sứ mệnh là lý do tồn tại, là câu trả lời cho câu hỏi “chúng ta tồn tại để làm gì?” (Viện Từ điển Bách khoa Việt Nam, 2020).
Tầm nhìn đóng vai trò như một “ngọn hải đăng” soi sáng con đường phát triển của tổ chức. Simon Sinek, một trong những nhà lãnh đạo tư tưởng hàng đầu thế giới, đã nhấn mạnh rằng: “Người lãnh đạo giỏi không chỉ nhìn thấy tương lai, họ truyền cảm hứng để người khác cùng nhìn thấy điều đó” (Sinek, 2017). Đây là lý do vì sao tầm nhìn không chỉ cần rõ ràng, mà còn phải thuyết phục và mang tính lan tỏa.
Lý tưởng này được chia sẻ bởi Howard Schultz, nguyên CEO của Starbucks, người từng nói: “Tầm nhìn không chỉ là những con số, mà là một câu chuyện” (Schultz, 2019). Một câu chuyện có sức khơi dậy đam mê, thúc đẩy sự cống hiến và tạo ra động lực nội tại. Câu chuyện ấy cần được gắn kết với sứ mệnh, vì nếu tầm nhìn là đích đến, thì sứ mệnh chính là con đường.
Peter Drucker, cha đẻ của quản trị hiện đại, từng viết: “Mọi tổ chức đều phải tự hỏi: Sứ mệnh của chúng ta là gì?” (Drucker, 2016). Câu hỏi này không chỉ để khẳng định giá trị cốt lõi, mà còn là nền móng cho chiến lược và văn hóa tổ chức.
Khảo sát của Đại học Harvard cho thấy, những tổ chức có tuyên bố tầm nhìn và sứ mệnh rõ ràng thường có tỷ lệ tăng trưởng gấp 2,5 lần so với tổ chức không có định hướng cụ thể (Kotter & Heskett, 2018). Như John P. Kotter nhận định: “Không có tầm nhìn, không có sự thay đổi lâu dài”. Trong lãnh đạo, tầm nhìn chính là nguồn gốc của sự đổi mới.
Tầm quan trọng của tầm nhìn và sứ mệnh còn được thể hiện rõ trong giáo dục, đặc biệt là với vai trò của người hiệu trưởng. Theo Lê Ngọc Văn (2022), “Hiệu trưởng không có tầm nhìn giống như người chèo lái không có bản đồ giữa đại dương”. Ở đây, ta thấy rõ rằng lãnh đạo mà thiếu tầm nhìn sẽ dễ rơi vào tình trạng duy ý chí, phản ứng tình thế, thiếu tính bền vững trong định hướng phát triển.
Từ góc nhìn văn hóa tổ chức, Trương Quang Thái (2020) nhận định rằng: “Sứ mệnh là linh hồn của tổ chức, tầm nhìn là ý chí của tổ chức”. Câu nói thể hiện sự bổ sung tương hỗ giữa hai khái niệm. Sứ mệnh không thay đổi, trong khi tầm nhìn có thể điều chỉnh để phù hợp với hoàn cảnh, nhưng cả hai đều phải gắn với giá trị cốt lõi của tổ chức.
Satya Nadella, CEO Microsoft, từng tuyên bố: “Chúng tôi không chỉ tạo ra phần mềm, chúng tôi giúp con người đạt được nhiều hơn” (Nadella, 2020). Một sứ mệnh như vậy có khả năng nâng tầm mọi hành vi lãnh đạo, khiến mỗi thành viên tổ chức cảm thấy mình đang phục vụ một mục đích cao cả.
Nguyễn Đức Chính (2023) lập luận: “Lãnh đạo thời 5.0 không thể chỉ điều hành, mà phải dẫn dắt bằng tầm nhìn, lan tỏa bằng sứ mệnh”. Trong bối cảnh chuyển đổi số, lãnh đạo không còn là kiểm soát, mà là trao quyền và định hướng. Và điều này chỉ có thể làm được khi tổ chức có một la bàn giá trị rõ ràng, được xác lập thông qua tuyên bố sứ mệnh và tầm nhìn.
Angela Merkel, cựu Thủ tướng Đức, từng phát biểu: “Lãnh đạo không phải là ép buộc người khác đi theo bạn, mà là giúp họ nhìn thấy tương lai bạn đang thấy” (Merkel, 2016). Tầm nhìn không ép buộc, nhưng thuyết phục. Nó đòi hỏi người lãnh đạo phải có năng lực cảm hóa.
Cũng trong mạch tư duy ấy, Hoàng Xuân Dũng (2021) cho rằng: “Tầm nhìn và sứ mệnh là hai vầng trăng chiếu sáng hai bờ sông hành động”. Một cách hình ảnh hóa thú vị, cho thấy vai trò chỉ đạo và truyền cảm hứng của hai khái niệm này.
Không thể không nhắc đến Jack Ma, người đã nói trong buổi chia sẻ tại Đại học Bắc Kinh: “Doanh nghiệp không có tầm nhìn giống như người khổng lồ không có mắt” (Jack Ma, 2018). Khi một tổ chức chỉ chú trọng vào lợi nhuận trước mắt mà bỏ qua tầm nhìn dài hạn, họ dễ dàng đánh mất phương hướng chiến lược và bản sắc của chính mình.
Cuối cùng, Phạm Thị Lan Hương (2024) nhấn mạnh rằng: “Khi lãnh đạo truyền được tầm nhìn và sứ mệnh, tổ chức sẽ vận hành như một cơ thể sống có lý tưởng”. Tổ chức sẽ biết mình là ai, vì sao mình tồn tại, và phải đi đến đâu — đó là sức mạnh lớn nhất của một nhà lãnh đạo thực sự.
Tài liệu tham khảo (APA)
- Drucker, P. F. (2016). The Effective Executive. HarperBusiness.
- Jack Ma. (2018). Bài phát biểu tại Đại học Bắc Kinh, Trung Quốc.
- Kotter, J. P., & Heskett, J. L. (2018). Corporate Culture and Performance. Free Press.
- Lê Ngọc Văn. (2022). Lãnh đạo nhà trường trong bối cảnh chuyển đổi số. NXB Giáo dục Việt Nam.
- Merkel, A. (2016). Bài phát biểu tại Hội nghị G20, Đức.
- Nadella, S. (2020). Hit Refresh. Harper Business.
- Nguyễn Đức Chính. (2023). Lãnh đạo 5.0 và hành trình chuyển hóa tổ chức. NXB Chính trị Quốc gia Sự thật.
- Peter Sinek. (2017). Start with Why. Portfolio.
- Phạm Thị Lan Hương. (2024). Giá trị cốt lõi trong phát triển văn hóa tổ chức. NXB Khoa học Xã hội.
- Schultz, H. (2019). From the Ground Up: A Journey to Reimagine the Promise of America. Random House.
- Trương Quang Thái. (2020). Quản trị chiến lược trong tổ chức giáo dục. NXB Đại học Quốc gia Hà Nội.
- Viện Từ điển Bách khoa Việt Nam. (2020). Từ điển Bách khoa Việt Nam (Tập IV). Hà Nội: NXB Từ điển Bách khoa.
- Hoàng Xuân Dũng. (2021). Hành vi tổ chức và lãnh đạo chiến lược. NXB Lao động.
