KỸ NĂNG TỰ CHỦ CẢM XÚC TRONG LÃNH ĐẠO ĐỔI MỚI VÀ THÍCH ỨNG VỚI THAY ĐỔI

KỸ NĂNG TỰ CHỦ CẢM XÚC TRONG LÃNH ĐẠO ĐỔI MỚI VÀ THÍCH ỨNG VỚI THAY ĐỔI

Trong bối cảnh toàn cầu ngày nay, khi thế giới vận động không ngừng dưới tác động của công nghệ, biến đổi khí hậu và những cú sốc địa chính trị, đổi mới và thay đổi không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu sống còn đối với mọi tổ chức. Trong dòng chảy đó, tự chủ cảm xúc (emotional self-regulation) đã nổi lên như một kỹ năng lãnh đạo then chốt, giúp các nhà lãnh đạo không chỉ thích nghi mà còn tạo ảnh hưởng tích cực trong tiến trình thay đổi.

“Muốn đi xa thì phải đi cùng nhau, nhưng muốn đi đúng thì phải có người giữ được bình tĩnh khi mọi người hoang mang” – câu nói của Nguyễn Đức Cường (2020) đã tóm gọn vai trò của người lãnh đạo trong thời kỳ bất định. Khi tổ chức đối diện với khủng hoảng hay chuyển đổi, sự điềm tĩnh và ổn định cảm xúc của nhà lãnh đạo chính là điểm tựa tinh thần cho tập thể.

Theo Daniel Goleman (2015), người đi tiên phong trong nghiên cứu trí tuệ cảm xúc, tự chủ cảm xúc chính là khả năng kiểm soát phản ứng nội tâm trước các kích thích từ môi trường, giúp nhà lãnh đạo hành động dựa trên lý trí thay vì phản ứng bộc phát (Goleman, 2015). Điều này trở nên đặc biệt quan trọng trong bối cảnh đổi mới, khi các quyết định cần được đưa ra nhanh chóng nhưng không hấp tấp.

Tự chủ cảm xúc không có nghĩa là “đè nén” cảm xúc, mà là “hiểu – chấp nhận – quản trị – và định hướng cảm xúc một cách có ý thức”. Như Trần Đình Lý (2021) viết: “Cảm xúc là một phần của lãnh đạo, nhưng phải là cảm xúc được tôi luyện, chứ không phải cảm xúc bản năng.” Điều này đặc biệt đúng với những nhà lãnh đạo đổi mới – những người thường xuyên phải đưa ra quyết định trong tình trạng thông tin chưa đầy đủ, rủi ro cao và sức ép lớn từ nhiều phía.

Khả năng tự chủ cảm xúc giúp nhà lãnh đạo:

1. Giữ vững sự điềm tĩnh để không bị cuốn vào lo lắng hoặc sự phản kháng từ đội ngũ.

“Người giỏi chưa chắc là người lớn tiếng, mà là người biết giữ giọng khi người khác đang hét lên” (Phan Minh Hải, 2019).

1. Truyền cảm hứng và năng lượng tích cực, tạo cảm giác an toàn tâm lý cho người khác khi đối mặt với điều chưa biết. “Sự bình tĩnh của người lãnh đạo là lá chắn tinh thần của cả tổ chức” (Lê Thẩm Dương, 2017).

2. Xử lý nỗi sợ hãi và sự mơ hồ bằng cách xây dựng tầm nhìn rõ ràng, giao tiếp thường xuyên và khuyến khích sự tham gia. “Thay đổi là điều không thể tránh, nhưng sợ thay đổi là điều có thể vượt qua” (Nguyễn Quốc Vương, 2023).

Ngoài ra, lãnh đạo tự chủ cảm xúc còn giúp tránh được cạm bẫy của sự phòng vệ và kháng cự nội tại – hai yếu tố thường cản trở đổi mới. Như Yuval Harari (2020) đã chỉ ra: “Trong thời đại hậu sự thật, cảm xúc có thể bị lợi dụng để chống lại chính sự thật. Chỉ có sự tỉnh táo và kiểm soát cảm xúc mới giúp ta định hướng đúng” (Harari, 2020, tr. 188).

Một nghiên cứu từ Trường Kinh doanh Harvard cho thấy rằng những nhà lãnh đạo có mức EQ cao hơn 20% so với trung bình thường dẫn dắt nhóm vượt qua thay đổi hiệu quả gấp đôi so với các đồng nghiệp chỉ dựa vào IQ (Harvard Business Review, 2022).

Thực tế, không có đổi mới bền vững nếu không có sự lãnh đạo kiên định nhưng mềm mại – một sự kết hợp giữa “ý chí thép và trái tim nhân hậu” (Nguyễn Chí Dũng, 2021).

Trong một xã hội đang bước vào kỷ nguyên số, nơi biến đổi là trạng thái thường trực, tự chủ cảm xúc còn đóng vai trò trong việc giữ vững bản sắc cá nhân giữa guồng xoáy đồng hóa. “Nếu bạn không làm chủ được mình, thì bạn chỉ là sản phẩm của hoàn cảnh” – câu nói nổi bật của Nguyễn Phi Vân (2018) về bản lĩnh trong thời đại hội nhập.

Như vậy, tự chủ cảm xúc không chỉ là một kỹ năng quản trị bản thân, mà còn là nền tảng để xây dựng văn hóa tổ chức thích nghi, nhân văn và sáng tạo. “Cảm xúc không phải là thứ bỏ đi khi làm lãnh đạo. Nó là nguồn lực – nếu bạn biết cách điều tiết” (Lý Quý Trung, 2016).

Tổng hòa các yếu tố trên, có thể khẳng định: trong bối cảnh đổi mới và thích ứng với thay đổi, tự chủ cảm xúc chính là “nghệ thuật lãnh đạo bản thân để dẫn dắt người khác”. Bởi như Hồ Chí Minh từng nói: “Muốn lãnh đạo người khác, trước hết phải làm chủ được chính mình.”

Tài liệu tham khảo (APA 7th edition)

• Goleman, D. (2015). Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. Bantam Books.

• Harari, Y. N. (2020). 21 bài học cho thế kỷ 21 (Trần Tiễn Cao Đăng, dịch). NXB Tổng hợp TP.HCM.

• Harvard Business Review. (2022). The real ROI of Emotional Intelligence. Harvard Business Publishing.

• Lê Thẩm Dương. (2017). Cảm xúc là kẻ thù số một của thành công. NXB Trẻ.

• Lý Quý Trung. (2016). Tay không gây dựng cơ đồ. NXB Trẻ.

• Nguyễn Chí Dũng. (2021). Phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Việt Nam. Báo Chính phủ.

• Nguyễn Đức Cường. (2020). Lãnh đạo trong thời khủng hoảng. Tạp chí Kinh tế và Dự báo.

• Nguyễn Phi Vân. (2018). Tôi tương lai và thế giới. NXB Trẻ.

• Nguyễn Quốc Vương. (2023). Giáo dục và sự thay đổi xã hội. NXB Đại học Sư phạm.

• Phan Minh Hải. (2019). Kỹ năng lãnh đạo trong môi trường bất định. Tạp chí Quản trị.

• Trần Đình Lý. (2021). Lãnh đạo cảm xúc trong quản lý giáo dục đại học. Tạp chí Giáo dục.