GIÁO TRÌNH THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ

LỜI NÓI ĐẦU

————-˜1™————-

Khoa học và công nghệ cao đã làm nền tảng cho sự ra đời và phát triển của nền kinh tế tri thức từ thập niên 1970. Để đáp ứng yêu cầu phát triển của nền kinh tế tri thức, nguồn nhân lực chất lượng cao với năng lực tư duy toàn cầu và tư duy sáng tạo là yếu tố không thể thiếu. Alvin Toffler từng nhấn mạnh: “Sự thiếu hụt kiến thức và thông tin sẽ trở thành yếu tố quan trọng trong các quyết định chiến lược ở nền kinh tế tri thức” (Toffler, 1980). Nhân loại đang sống trong một “thế giới phẳng” mà Thomas L. Friedman (2005) mô tả là nơi các rào cản về địa lý và văn hóa bị xóa bỏ bởi toàn cầu hóa và công nghệ thông tin. Trong bối cảnh này, thương mại điện tử (TMĐT) đã trở thành yếu tố chủ chốt trong chiến lược kinh doanh, mang lại những cơ hội to lớn cho các doanh nghiệp và cá nhân.

Thương mại điện tử hiện không chỉ đơn thuần là phương thức giao dịch trực tuyến mà đã trở thành một hệ sinh thái kinh tế. Các ứng dụng TMĐT đa dạng như ngân hàng điện tử, marketing trực tuyến, đào tạo trực tuyến, và chính phủ điện tử đều minh chứng cho sự thay đổi mạnh mẽ trong cách thức hoạt động kinh doanh. Theo nghiên cứu của Turban và cộng sự (2021), TMĐT đã phát triển với tốc độ cấp số nhân, giúp cắt giảm chi phí vận hành, tăng cường hiệu quả kinh doanh, và mở rộng thị trường. Những cải tiến như công nghệ chuyển vùng và ứng dụng di động đã hỗ trợ người tiêu dùng mua sắm mọi lúc, mọi nơi, phá vỡ giới hạn về thời gian và không gian.

Bên cạnh tiềm năng, TMĐT cũng đối mặt với nhiều thách thức như vấn đề bảo mật, chuẩn hóa giao diện, và tích hợp công nghệ. Để vượt qua, các doanh nghiệp cần đầu tư vào giải pháp mạng an toàn, hệ thống lưu trữ dữ liệu hiện đại, và công nghệ đa phương tiện. Bill Gates từng nói: “Công nghệ là công cụ. Trong giáo dục và kinh doanh, mục tiêu chính vẫn là sự đổi mới và sáng tạo của con người” (Gates, 1999). Thật vậy, chìa khóa thành công của các doanh nghiệp không chỉ nằm ở việc áp dụng công nghệ mà còn ở khả năng xây dựng quy trình hoạt động nội bộ hiệu quả, tạo động lực sáng tạo, và cải tiến liên tục.

Trong bối cảnh cạnh tranh khốc liệt, marketing trực tuyến đã trở thành công cụ quan trọng giúp các doanh nghiệp nổi bật. Các chiến lược như SEO, email marketing, và quảng cáo Google Ads không chỉ nâng cao khả năng tiếp cận khách hàng mà còn giúp xây dựng thương hiệu một cách bền vững. Seth Godin, chuyên gia marketing hàng đầu, từng nói: “Marketing không chỉ là việc quảng bá sản phẩm mà còn là cách bạn kể câu chuyện của mình với khách hàng” (Godin, 2018). Điều này đòi hỏi các doanh nghiệp TMĐT không chỉ tập trung vào sản phẩm mà còn phải tạo dựng mối quan hệ bền chặt với khách hàng thông qua nội dung và dịch vụ.

Trong xu hướng hội nhập kinh tế quốc tế, TMĐT không chỉ mang lại lợi ích kinh tế mà còn đóng vai trò quan trọng trong việc xây dựng cộng đồng số bền vững. Điều này đòi hỏi sự phối hợp giữa doanh nghiệp, chính phủ, và người tiêu dùng để đảm bảo các yếu tố như quyền riêng tư, bảo mật thông tin, và công bằng trong giao dịch trực tuyến. Chính phủ cần đưa ra các chính sách hỗ trợ và tạo môi trường pháp lý thuận lợi để thúc đẩy sự phát triển của TMĐT. Ngoài ra, việc đào tạo nhân lực có trình độ cao về công nghệ thông tin và quản trị kinh doanh cũng là một yếu tố không thể thiếu.

Giáo trình Thương mại điện tử gồm 7  chương sẽ cung cấp kiến thức tương đối toàn diện trong lĩnh vực TMĐT.

Chương 1: Tổng quan về thương mại điện tử. Trình bày tổng quan về thương mại điện tử thông qua các phương tiện công nghệ điện tử mà không cần các văn bản giấy tờ trong bất cứ công đoạn nào của quá trình giao dịch. Các ứng dụng trong thương mại điện tử và xu hướng phát triển thương mại điện tử thế giới và Việt Nam.

Chương 2: Hạ tầng kinh tế – xã hội và pháp lý của thương mại điện tử. Giới thiệu khái quát toàn bộ các nhân tố, các điều kiện kinh tế – xã hội và pháp lý cơ bản thúc đẩy sự hình thành phát triển thương mại điện tử.

      Chương 3: Cơ sở hạ tầng công nghệ thương mại điện tử. Các kiến thức cơ bản về internet đặt nền tảng cho việc khai thác các dịch vụ của mạng thương mại điện tử. Giải quyết vấn đề về kết cấu của thương mại điện tử cho kinh doanh trực tuyến. Đồng thời, đề cập đến hạ tầng công nghệ quan trọng của thương mại điện tử cơ sở dữ liệu nền móng của mọi hoạt động giao dịch trực tuyến.

Chương 4: An toàn thông tin trong giao dịch thương mại điện tử. Đây là một vấn đề quan trọng nhằm đảm bảo sự tin tưởng của các chủ thể tham gia vào hoạt động thương mại và đảm bảo sự thành công của hoạt động này.

Chương 5: Các mô hình thương mại điện tử.Trình bày ba chủ thể tham gia vào hoạt động thương mại điện tử: Doanh nghiệp (B) giữ vai trò động lực phát triển TMĐT, người tiêu dùng (C) giữ vai trò quyết định sự thành công của TMĐT và chính phủ (G) giữ vai trò định hướng, điều tiết và quản lý. Từ các mối quan hệ giữa các chủ thể trên ta có các loại giao dịch TMĐT: B2B, B2C, B2G, C2G, C2C… trong đó B2B và B2C là hai loại hình giao dịch TMĐT quan trọng nhất. 

Chương 6: Thanh toán trong thương mại điện tử. Số hóa và mạng hóa là tiền đề cho sự ra đời của nền kinh tế mới – kinh tế số. Việc xuất hiện mua bán hàng hóa và dịch vụ thông qua các phương tiện điện tử, Internet và các mạng viễn thông khác đó chính là thanh toán trực tuyến trong thương mại điện tử.

Chương 7: Marketing trực tuyến. Đây là chiến lược quảng cáo trên cộng đồng mạng nhằm thúc đẩy xúc tiến việc bán hàng, quảng bá thương hiệu dịch vụ của công ty đến với khách hàng. SEO – tối ưu hóa website cho các bộ máy tìm kiếm, Email marketing, Google adwords, SMS… là những ngôn ngữ thường gặp và đây cũng chính là hình thức marketing trực tuyến.

Giáo trình Thương mại điện tử  được biên soạn với mục đích để hỗ trợ cho đào tạo chuyên ngành Quản trị kinh doanh – thương mại – marketing… thuộc các trường đại học, cao đẳng khối kinh tế, các doanh nghiệp sử dụng thương mại điện tử và những bạn đọc quan tâm đến vấn đề này.

Hiện nay, với tốc độ phát triển của công nghệ thông tin – truyền thông xuất hiện nhiều tiện ích mới để vận hành nền thương mại điện tử thế giới. Chính vì vậy, trong quá trình biên soạn tập sách này, chúng tôi không tránh khỏi những thiếu sót nhất định. Chúng tôi rất mong nhận được các ý kiến đóng góp, bổ sung của quý bạn đọc để tập sách được hoàn chỉnh hơn trong những lần tái bản sau.

Thư góp ý xin gởi về địa chỉ E-mail:

 hungngmd@gmail.com; phanquanviet@vanlang.edu.vn

          

Thay mặt các tác giả

Tiến sĩ Nguyễn Văn Hùng